Tàu hàng từ Trung Quốc qua kênh đào Panama bị hủy hàng loạt: Nguy cơ từ căng thẳng Mỹ – Trung

Tàu hàng từ Trung Quốc qua kênh đào Panama bị hủy hàng loạt trong thời gian gần đây, tạo nên mối lo ngại lớn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu và doanh thu của tuyến đường thủy huyết mạch nối Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Nguyên nhân chủ yếu được cho là đến từ các chính sách thương mại cứng rắn của Mỹ đối với Trung Quốc, đặc biệt là quyết định áp thuế cao chưa từng có từ chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Kênh đào Panama: Tuyến vận tải chiến lược toàn cầu

Kênh đào Panama là tuyến đường thủy dài 82 km cắt ngang eo đất Panama, đóng vai trò cầu nối giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Đây là tuyến đường ngắn nhất nối Đông Á với Bắc Mỹ và châu Âu, xử lý khoảng 6% tổng lượng thương mại hàng hải toàn cầu. Trong đó, Mỹ là nước sử dụng nhiều nhất với hơn 70% hàng hóa đi qua, còn Trung Quốc chiếm khoảng 20%.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục gián đoạn do dịch bệnh và biến đổi khí hậu, vai trò của kênh đào Panama càng trở nên quan trọng. Dù bị ảnh hưởng bởi khô hạn nghiêm trọng do El Niño, doanh thu năm 2023 của Cơ quan quản lý Kênh đào Panama (PCA) vẫn đạt 3,38 tỷ USD, tiếp tục xu hướng tăng trưởng ổn định từ năm 2017 đến nay.

Hủy hàng loạt chuyến tàu từ Trung Quốc: Vì sao?

Tàu hàng từ Trung Quốc qua kênh đào Panama bị hủy hàng loạt kể từ ngày 2/4, khi Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế mới lên tới 145% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Động thái này được gọi là “Ngày Giải phóng” và đã ngay lập tức tác động mạnh đến thương mại hàng hải toàn cầu.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Project44, số chuyến tàu từ Trung Quốc sang Mỹ bị hủy đã tăng tới 300% sau tuyên bố của ông Trump. Điều này đồng nghĩa với việc hàng trăm nghìn container không còn cần vận chuyển, khiến các cảng bờ Tây và bờ Đông nước Mỹ, đặc biệt là các cảng phụ thuộc vào kênh đào Panama, đối mặt với sụt giảm lưu lượng nghiêm trọng.

Sea-Intelligence cho biết, chỉ trong 6 tuần, hơn 261.800 container loại 20 feet đã bị hủy trên tuyến từ châu Á đến bờ Đông nước Mỹ. Điều này tác động trực tiếp đến doanh thu của kênh đào Panama.

PCA và các bên liên quan phản ứng ra sao?

Ông Boris Moreno – Phó Chủ tịch PCA – khẳng định: “Khoảng 75% hàng hóa qua kênh đào có điểm đến hoặc xuất phát từ Mỹ. Bất kỳ cuộc suy thoái nào tại Mỹ hay toàn cầu đều sẽ ảnh hưởng đến chúng tôi”. Do đó, tàu hàng từ Trung Quốc qua kênh đào Panama bị hủy hàng loạt khiến PCA đối mặt với nguy cơ giảm thu đáng kể.

Không chỉ chịu tác động từ thương mại, kênh đào Panama còn trở thành điểm nóng trong căng thẳng địa chính trị Mỹ – Trung. Tổng thống Trump từng cáo buộc Trung Quốc kiểm soát các cảng quanh khu vực này, đồng thời đe dọa giành lại quyền kiểm soát từ chính phủ Panama.

Thương vụ BlackRock và nguy cơ mất quyền kiểm soát

Tháng 3 vừa qua, liên doanh do tập đoàn đầu tư Mỹ BlackRock đứng đầu công bố kế hoạch mua lại hai cảng ở hai đầu kênh đào và khoảng 40 cảng khác từ tập đoàn CK Hutchison (Trung Quốc). Thương vụ này chưa được công bố kết quả chính thức nhưng được xem là một phần trong nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đều đã đến Panama để làm việc với chính quyền sở tại. Các chuyên gia như ông Louis Sola từ Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ cho rằng: “Panama đang ngày càng nghiêng về phía Trung Quốc hơn là Mỹ trong 5 năm qua”.

PCA kêu gọi trung lập và giữ bình tĩnh

Ông Ricaurte Vasquez – Tổng giám đốc PCA – khẳng định đang theo dõi sát các diễn biến và phản ứng từ Washington. Ông nói: “Bất kỳ phát biểu nào từ Washington đều tạo ra dư chấn toàn cầu. Chúng tôi cố gắng giữ bình tĩnh và trung lập”.

Tuy nhiên, tàu hàng từ Trung Quốc qua kênh đào Panama bị hủy hàng loạt đang đặt ra bài toán khó cho chính phủ Panama và PCA trong việc cân bằng lợi ích quốc tế, đảm bảo doanh thu và duy trì tính trung lập chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung ngày càng gay gắt.