Giá gạo xuất khẩu chạm đáy 5 năm, giải pháp nào cho gạo Việt?

Đà giảm của giá gạo xuất khẩu kéo dài suốt từ năm 2024 đến nay sau khi Ấn Độ xoá bỏ lệnh cấm xuất khẩu mặt hàng lương thực quan trọng này.

Sức ép lên giá càng lớn hơn sau khi khách hàng lớn của Việt Nam là Philippines và Indonesia liên tiếp đưa ra các biện pháp hạn chế nhập khẩu gạo vào năm ngoái.

Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, cho biết mục tiêu sản lượng gạo của Indonesia năm 2026 là 34,7 triệu tấn, lượng gạo tồn ước tính vào cuối năm 2026 sẽ đạt gần 16,2 triệu tấn. Theo Tổ chức Nông Lương-FAO, sản lượng gạo của Indonesia trong năm 2026 có thể đạt tới 36 triệu tấn.

Trong bối cảnh đó, ngày 31/12, Bộ Điều phối lương thực Indonesia cho biết không cấp hạn ngạch nhập khẩu  gạo trong năm 2026. Định hướng thị trường xuất khẩu mà Indonesia đang nghiên cứu là các nước trong khu vực Đông Nam Á.

4 tháng đầu năm nay, lượng gạo xuất khẩu sang Indonesia ở mức 4.386 tấn, giảm mạnh 73% so với với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, ở thị trường Philippines đã xuất hiện những tín hiệu tích cực hơn khi doanh số trong 4 tháng phục hồi 14% lên gần 1,7 triệu tấn, chiếm một nửa tỷ trọng xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Điểm yếu thị trường lúa gạo

Tại “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu Nông Lâm Thủy sản, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026” diễn ra ngày 8/5, ông Đỗ Hà Nam – Chủ tịch Hội Lương thực Việt Nam chỉ ra điểm yếu của ngành lúa gạo Việt Nam là  nông dân chưa có khả năng điều tiết thị trường và chưa chủ động được thời điểm bán hàng.

Trong khi đó, ở một số ngành nông sản khác như cà phê, người nông dân đã có xu hướng chủ động lưu trữ sản phẩm để chờ thời điểm thị trường thuận lợi hơn.

Ông Nam cũng chỉ ra rằng việc giá gạo giảm trong thời gian qua một phần đến từ tâm lý thị trường.

“Trước đó, xuất hiện thông tin Philippines giảm giá nhập khẩu và tuyên bố chỉ nhập của Việt Nam khoảng 300.000 tấn trong 4 tháng đầu năm. Tuy nhiên, thực tế họ lại nhập khẩu gấp 5 lần con số đó. Hệ quả là khi xuất hiện thông tin ban đầu Philippines hạn chế nhập khẩu, lập tức nhiều doanh nghiệp bán ra ồ ạt để giữ thị phần và giải phóng hàng tồn kho. Khi thị trường bị bán mạnh trong thời gian ngắn, giá giảm sâu.

Doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn, người nông dân chịu thiệt hại. Còn giá trị gia tăng trong chuỗi phần lớn thuộc về những người thu gom trung gian”, ông Nam cho biết.

Giải pháp nào nâng cao giá trị gạo Việt Nam?

Để giải quyết điểm yếu của gạo Việt hiện nay, ông Nam cho rằng trước mắt cần phải từng bước nâng cao vai trò chủ động của người nông dân trong chuỗi giá trị lúa gạo. Ông cho rằng chỉ khi người nông dân có khả năng lưu trữ và chủ động lựa chọn thời điểm bán hàng, họ mới thực sự được hưởng thành quả từ chính công sức lao động của mình.

Bên cạnh đó, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ cùng các Bộ, ngành tiếp tục tăng cường trao đổi và hợp tác với phía Trung Quốc và Philippines nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại gạo giữa các bên.

Cuối cùng, ông Nam cho rằng cần xây dựng thương hiệu gạo cho Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam đã có nhiều giống lúa thơm chất lượng cao được thế giới công nhận, nhưng thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn chưa thực sự tương xứng với chất lượng thực tế của hạt gạo Việt Nam. Theo ông, chỉ khi  xây dựng được thương hiệu mạnh, Việt Nam mới có thể từng bước nâng cao quyền định giá và giá trị của hạt gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Một giải pháp khác được các chuyên gia đề cập nhằm nâng cao giá trị gạo Việt là việc tập trung thực hiện Đề án một triệu ha ở ĐBSCL. Theo đó, trong bối cảnh biến đổi khí hậu phức tạp và căng thẳng địa chính trị khiến chi phí trồng lúa tăng cao, ngành lúa gạo cần kiên trì thực hiện Đề án một triệu ha ở ĐBSCL nhằm giảm lượng vật tư có nguồn gốc hoá chất  và các vật tư khác như lượng giống gieo sạ, giảm lượng nước tưới để giảm chi phí sản xuất.