Nhật Bản khai thác thành công “kho báu” dưới 6.000 mét đáy biển

Nhật Bản vừa ghi nhận cột mốc quan trọng trong việc chủ động nguồn cung nguyên liệu chiến lược sau khi thu hồi thành công các nguyên tố đất hiếm từ đáy biển sâu. Động thái này mở ra tiềm năng lớn giúp quốc gia này từng bước giảm bớt sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc chi phối.

Thu hồi 50 tấn bùn chứa đất hiếm ở độ sâu 6.000m

Theo Nikkei Asia, báo cáo từ Văn phòng Nội các Nhật Bản cùng các cơ quan tham gia dự án, một cuộc thám hiểm kéo dài một tháng vào đầu năm nay tại vùng biển gần đảo Minamitorishima – hòn đảo hẻo lánh nằm cách Tokyo khoảng 2.000 km về phía đông nam – đã hút thành công khoảng 50 tấn bùn từ độ sâu lên tới 6.000 mét dưới mực nước biển.

Khu vực lòng biển quanh đảo Minamitorishima được đánh giá là một trong những kho báu tài nguyên lớn nhất hành tinh, với ước tính chứa khoảng 16 triệu tấn đất hiếm, tương đương trữ lượng lớn thứ 3 trên thế giới. Kết quả kiểm tra mẫu bùn sau khi đưa lên mặt nước xác nhận sự xuất hiện của hàng loạt nguyên tố đất hiếm quan trọng bao gồm yttri, gadolini, dysprosi và neodymi.

Các nguyên tố này đóng vai trò then chốt trong nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn:

• Yttri: Đầu vào không thể thiếu trong sản xuất chất bán dẫn và thiết bị quốc phòng.

• Gadolini: Vật liệu quan trọng dùng trong thanh điều khiển lò phản ứng hạt nhân.

• Dysprosi: Thành phần cấu tạo nên các linh kiện chất lượng cao trên xe điện.

• Neodymi: Nguyên liệu cốt lõi để chế tạo nam châm hiệu suất cao.

Kết quả phân tích ban đầu cũng chỉ ra rằng mẫu bùn thu gom không chứa hàm lượng đáng kể các chất độc hại hoặc vật liệu phóng xạ. Dù lượng đất hiếm thương mại thực tế rút ra chưa được công bố cụ thể, đây vẫn được xem là tín hiệu kỹ thuật rất tích cực.

Lộ trình thương mại hóa và áp lực từ thị trường quốc tế

Trên nền tảng kết quả khả quan này, Văn phòng Nội các Nhật Bản hợp tác cùng Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển – Trái đất Nhật Bản (JAMSTEC) đang chuẩn bị kế hoạch thực hiện một đợt thử nghiệm quy mô lớn hơn tại chính khu vực này vào tháng 2 năm sau. Mục tiêu cốt lõi là kiểm tra tính khả thi của toàn bộ dây chuyền sản xuất công nghiệp, từ khâu khai thác, tách chiết đến tinh luyện đất hiếm. Dự kiến, giới chức Nhật Bản sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng về khả năng thương mại hóa dự án vào tháng 3/2028.

Dự án này nằm trong chiến lược dài hạn được Tokyo theo đuổi hơn mười năm qua nhằm củng cố năng lực tự chủ chuỗi cung ứng. Hiện tại, Trung Quốc vẫn nắm giữ vị thế áp đảo khi nắm khoảng 70% sản lượng khai thác và gần 90% nguồn cung đất hiếm tinh chế trên toàn cầu. Vị thế độc quyền này nhiều lần được Bắc Kinh sử dụng làm công cụ đòn bẩy trong các bất đồng thương mại và địa chính trị.

Kể từ thời điểm Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu một số mặt hàng đất hiếm vào tháng 4/2025, giá cả các nguyên tố như dysprosi và terbi trên thị trường quốc tế đã gia tăng nhanh chóng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định, nếu Trung Quốc áp đặt toàn bộ lệnh hạn chế xuất khẩu, các ngành công nghiệp hạ nguồn bên ngoài lãnh thổ nước này – bao gồm ô tô, điện tử, vận tải và quốc phòng với tổng trị giá khoảng 6.500 tỷ USD – sẽ đứng trước rủi ro gián đoạn nghiêm trọng.

Nhật Bản vốn là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng sớm nhất từ rủi ro phụ thuộc nguồn cung đất hiếm sau cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa hai nước vào năm 2010. Kể từ mốc thời gian đó, chính quyền Tokyo đã liên tục đẩy mạnh đa dạng hóa đối tác, xây dựng kho dự trữ quốc gia và mở rộng công nghệ tái chế.