Bài toán 300 tỷ USD mỗi năm để GDP tăng hai chữ số

Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số đặt ra yêu cầu Việt Nam huy động khoảng 280–300 tỷ USD mỗi năm, đồng thời nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng suất. Theo các chuyên gia, mở rộng đầu tư cần đi cùng phát triển thị trường vốn, đổi mới công nghệ và cải thiện chất lượng thực thi chính sách.

Ba điều kiện để hướng tới tăng trưởng hai chữ số

Theo VnExpress, ngày 17/10, Chính phủ trình Quốc hội mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2027 từ 10% trở lên, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Một số nền kinh tế châu Á từng trải qua giai đoạn tăng trưởng cao, như Singapore tăng bình quân 11,3% trong giai đoạn 1967–1973 và Hàn Quốc đạt 10,8% trong giai đoạn 1986–1988. Với Việt Nam, yêu cầu tăng tốc được đặt trong mục tiêu đạt ngưỡng thu nhập cao vào năm 2045 và ứng phó với quá trình già hóa dân số.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, các chuyên gia trong và ngoài nước tập trung vào ba vấn đề quyết định tính khả thi của mục tiêu: khả năng huy động vốn, hiệu quả sử dụng nguồn lực và cải thiện năng suất.

TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, cho biết tỷ trọng vốn đầu tư trên GDP ở mức 35–40% là đặc điểm chung trong giai đoạn tăng trưởng hai chữ số của Singapore, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Từ kinh nghiệm này, ông đề xuất Việt Nam duy trì vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP, với đóng góp của vốn vào tăng trưởng ở mức 40–42%. Theo tính toán của nhóm chuyên gia, nhu cầu huy động tương ứng khoảng 280–300 tỷ USD mỗi năm và tăng khoảng 14% hằng năm.

Huy động nguồn lực cần giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng

Theo TS Cấn Văn Lực, vốn nhà nước hiện chiếm khoảng 20–22% tổng đầu tư toàn xã hội và có thể đáp ứng tối đa khoảng 30%. Khoảng 70% nguồn lực còn lại cần đến từ khu vực ngoài nhà nước, gồm tư nhân và vốn nước ngoài; riêng khu vực tư nhân chiếm khoảng 55%.

Trong khi đó, cơ cấu tài trợ của nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào ngân hàng. Tín dụng cung ứng tới 51% tổng vốn và tỷ trọng còn có xu hướng tăng, còn nguồn huy động qua cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm 13–14%.

Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu phát triển thị trường vốn để đáp ứng nhu cầu đầu tư ngày càng lớn.

Mở rộng nguồn vốn trung và dài hạn

Bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách chỉ số khu vực châu Á – Thái Bình Dương của FTSE Russell, nhận định Việt Nam cần lượng vốn trung và dài hạn lớn cho hạ tầng, công nghệ cao và chuyển dịch năng lượng.

Ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng khi nền kinh tế mở rộng, nhu cầu tài chính sẽ đa dạng và phức tạp hơn. Theo bà, thị trường vốn có chiều sâu và vận hành hiệu quả sẽ hỗ trợ đa dạng hóa nguồn tài trợ, đồng thời tăng khả năng chống chịu của hệ thống tài chính.

Bên cạnh cơ hội từ việc FTSE Russell nâng hạng chứng khoán và vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế, TS Cấn Văn Lực khuyến nghị khai thác thêm nguồn lực từ tài chính xanh, thị trường carbon, quản lý tài sản số và kiều hối.

Hiệu quả đầu tư quan trọng không kém quy mô vốn

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc cụm quốc gia của Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, nhấn mạnh chất lượng đầu tư cần được coi trọng tương xứng với việc gia tăng nguồn vốn.

Trong giai đoạn các nền kinh tế được gọi là những con rồng châu Á tăng tốc, hệ số hiệu quả sử dụng vốn ICOR ở mức 3–4 lần. Trong năm năm qua, chỉ số này của Việt Nam luôn trên 6.

ICOR càng thấp cho thấy hiệu quả sử dụng vốn càng cao, tức cần ít vốn hơn để tạo thêm một đơn vị tăng trưởng.

Điều chỉnh cơ cấu và nâng chất lượng đầu tư công

TS Cấn Văn Lực cho rằng Việt Nam cần hướng tới đưa ICOR về khoảng 4,5 lần trong giai đoạn tới.

Theo ông, cơ cấu đầu tư công cần được điều chỉnh từ mức dành khoảng 80% vốn cho hạ tầng hiện tại sang phân bổ hợp lý hơn cho khoa học, công nghệ, giáo dục và y tế.

Ông Fazurin Jamaludin, Trưởng đại diện thường trú của Quỹ Tiền tệ Quốc tế tại Việt Nam và Lào, cũng nhấn mạnh yêu cầu củng cố khuôn khổ quản lý đầu tư công, bảo đảm các dự án có chất lượng và tạo kết quả tương xứng với nguồn lực bỏ ra.

Năng suất là điều kiện để duy trì đà tăng trưởng

Ông Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu của công ty tư vấn chiến lược Roland Berger, cho biết công nghiệp và chế tạo chiếm khoảng 36% GDP Việt Nam. Nếu tính thêm các ngành dịch vụ liên quan đến sản xuất, tỷ trọng này lên gần 80%.

Theo ông, chỉ tăng vốn đầu tư chưa đủ để đạt mục tiêu tăng trưởng 10%. Việt Nam cần cải thiện năng suất và hiệu quả hoạt động ở mọi khu vực, từ khu vực công, doanh nghiệp nhà nước đến doanh nghiệp tư nhân và FDI.

Nâng năng suất cũng giúp bù đắp xu hướng giảm dần của hiệu quả sinh lợi từ vốn và chi phí phát sinh khi doanh nghiệp phải xây dựng năng lực sản xuất trùng lặp.

Đổi mới công nghệ và nâng vị trí trong chuỗi giá trị

Theo bà Mariam J. Sherman, tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) của Việt Nam gần như bằng không kể từ năm 1990. Bà nhận định tăng trưởng thời gian qua chủ yếu đến từ tích lũy nguồn lực, trong khi đóng góp từ nâng hiệu quả còn hạn chế.

Bà dẫn số liệu một lao động sản xuất tại Việt Nam tạo ra khoảng 6,7 USD giá trị gia tăng mỗi giờ, thấp hơn một nửa mức của Trung Quốc. Khoảng 85% việc làm trong khu vực xuất khẩu vẫn nằm ở các hoạt động sản xuất như lắp ráp.

Ông Denis Depoux cho rằng giải quyết bài toán TFP gắn với đổi mới sáng tạo và hiện đại hóa chuỗi công nghiệp. Bà Sherman cũng đánh giá Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã xác định định hướng phù hợp.

Thực thi chính sách gắn với giữ ổn định vĩ mô

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, các chuyên gia nhìn nhận Việt Nam có cơ hội, tầm nhìn và chính sách để theo đuổi tăng trưởng hai chữ số. Yêu cầu tiếp theo là triển khai hiệu quả, đồng thời bảo vệ nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong phiên đối thoại ngày 28/10 với ông Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định ổn định chính trị – xã hội và củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô là điều kiện tiên quyết.

Theo bà Mariam J. Sherman, quá trình chuyển đổi cần giúp doanh nghiệp tiến lên những công đoạn có giá trị cao hơn, người lao động tiếp cận việc làm tốt hơn và Nhà nước tăng vai trò kiến tạo phát triển. Đây cũng là những yêu cầu để nguồn vốn huy động được chuyển thành năng lực sản xuất và tăng trưởng bền vững.