Phát triển giống lúa thế hệ mới tại Đồng bằng sông Cửu Long

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long tập trung chọn tạo giống lúa thế hệ mới, hoàn thiện quy trình canh tác giảm phát thải và nghiên cứu chế biến sâu. Các nhiệm vụ hướng tới nâng chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo Việt Nam.

Giống lúa OM đóng góp lớn vào sản xuất và xuất khẩu

Theo Báo Công Thương, chiều 1/11/2026 tại TP. Cần Thơ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng đoàn công tác thăm và làm việc với Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long.

Tham gia đoàn có Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, lãnh đạo các bộ và Văn phòng Chính phủ. Về phía địa phương có Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên và Chủ tịch HĐND thành phố Đồng Văn Thanh.

Báo cáo tại buổi làm việc, TS. Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng, cho biết Viện thực hiện nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, dịch vụ và sản xuất kinh doanh về cây lúa, hệ thống nông nghiệp phục vụ phát triển vùng.

Giai đoạn 2021–2025, Viện triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, cấp bộ, hợp tác quốc tế và từ nguồn kinh phí tự có. Ngân sách nhà nước chiếm khoảng 39,7% tổng kinh phí nghiên cứu hằng năm.

Trong giai đoạn này, Viện chọn tạo, chuyển giao 18 giống lúa được công nhận lưu hành và 29 giống được bảo hộ.

Các giống lúa OM hiện chiếm trên 65% diện tích gieo trồng trong vùng. Riêng OM18 được gieo trồng trên 1 triệu ha và OM5451 trên 600.000 ha mỗi năm. Theo báo cáo, các giống này đóng góp khoảng 65–70% lượng gạo xuất khẩu cả nước.

Cơ giới hóa và công nghệ hỗ trợ giảm chi phí canh tác

Bên cạnh chọn tạo giống, Viện đã xây dựng quy trình canh tác phù hợp với bốn tiểu vùng sinh thái, đồng thời phát triển mô hình hữu cơ tôm – lúa tại vùng ven biển.

Các giải pháp cơ giới hóa được báo cáo cho thấy khả năng tiết kiệm giống, phân bón và lao động:

Trong giai đoạn 2021–2025, Viện còn hợp tác với doanh nghiệp và địa phương để nghiên cứu, khảo nghiệm, hoàn thiện phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, với kinh phí khoảng 3–4 tỷ đồng mỗi năm.

Mở rộng cung ứng giống đạt chuẩn

Mỗi năm, Viện tổ chức sản xuất trên 220 ha tại chỗ và liên kết sản xuất trên 1.000 ha.

Lượng giống cung ứng gồm khoảng 50–60 tấn giống siêu nguyên chủng, 800–900 tấn giống nguyên chủng và 4.000–7.000 tấn giống xác nhận.

Theo báo cáo, tỷ lệ diện tích sử dụng hạt giống đạt chuẩn đã tăng từ dưới 10% năm 1999 lên trên 80–90% hiện nay.

Đến năm 2030, Viện định hướng chọn tạo giống chất lượng cao, giàu dinh dưỡng, chống chịu sâu bệnh và thích ứng với hạn, mặn, ngập, phèn. Các nhiệm vụ khác gồm phục tráng lúa mùa đặc sản, xây dựng vùng chuyên canh gắn với nhãn hiệu chứng nhận, phát triển chế phẩm vi sinh, phân bón hữu cơ và mô hình kết hợp lúa với cây trồng, thủy sản.

Ba nhiệm vụ trọng tâm để nâng giá trị hạt gạo

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ghi nhận thành tựu chọn tạo giống, xây dựng quy trình canh tác và hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp của Viện.

Đồng thời, ông yêu cầu nhìn nhận những hạn chế về nghiên cứu cơ bản, tiếp cận công nghệ lõi, nguồn kinh phí, chuyển đổi số và dữ liệu lớn. Hoạt động thương mại hóa, bảo hộ sở hữu trí tuệ giống lúa trên thị trường quốc tế cũng chưa tương xứng với tiềm năng.

Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung ba nhiệm vụ.

Chọn tạo giống lúa thế hệ mới bằng công nghệ sinh học

Viện cần tăng ứng dụng công nghệ sinh học và công nghệ lõi để phát triển giống có năng suất, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Mục tiêu được đặt ra là phấn đấu đưa chất lượng giống tiệm cận Nhật Bản, Hàn Quốc, qua đó hỗ trợ nâng chất lượng sản xuất lúa gạo.

Hoàn thiện canh tác giảm phát thải, tiết kiệm đầu vào

Phát triển giống mới cần gắn với quy trình canh tác hiện đại, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạn chế tác động môi trường.

Phó Thủ tướng đề nghị kết hợp đổi mới quy trình, ứng dụng khoa học, công nghệ và tổ chức sản xuất phù hợp để nâng giá trị, thương hiệu gạo Việt Nam. Giống chất lượng cao cần được triển khai đồng bộ với phương thức canh tác để phát huy hiệu quả trong sản xuất.

Đẩy mạnh chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm

Nhiệm vụ thứ ba là mở rộng nghiên cứu chế biến sâu, khai thác giá trị phụ phẩm nông nghiệp.

Định hướng này gắn với hình thành chuỗi giá trị xuyên suốt từ chọn tạo giống, canh tác, chế biến đến tiêu thụ, giúp gia tăng giá trị thu được từ ngành hàng lúa gạo.

Ưu tiên hạ tầng nghiên cứu và nguồn nhân lực

Tại buổi làm việc, các bộ, ngành và TP. Cần Thơ trao đổi về chiến lược nghiên cứu dài hạn, đầu tư đồng ruộng sản xuất giống, nhà lưới, khu chế biến giống và phòng thí nghiệm thuộc chương trình phát triển nghiên cứu, sản xuất giống giai đoạn 2021–2030.

Viện kiến nghị sớm triển khai dự án xây dựng Trung tâm xuất sắc về chọn tạo giống lúa vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Phó Thủ tướng đề nghị các cơ quan liên quan tháo gỡ khó khăn, ưu tiên cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực chất lượng cao và bố trí vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030.

Bộ Khoa học và Công nghệ được đề nghị ưu tiên nhiệm vụ cấp quốc gia về công nghệ sinh học nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Với TP. Cần Thơ, yêu cầu đặt ra là quy hoạch, bố trí quỹ đất và chủ động đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tiễn, tạo điều kiện đưa kết quả khoa học vào sản xuất.

Đoàn công tác thăm doanh nghiệp chế biến thủy sản

Chiều cùng ngày, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đến thăm Công ty Minh Phú tại Khu công nghiệp Sông Hậu, xã Châu Thành, TP. Cần Thơ; tham quan hoạt động sản xuất và tặng quà doanh nghiệp.

Công ty có trên 5.800 cán bộ, công nhân viên. Sản phẩm chính của Minh Phú Hậu Giang gồm tôm tươi, tôm luộc, tôm Nobashi, sushi, tempura và tôm tẩm bột.

Trong đó, tôm tẩm bột và tempura chiếm trên 30% tổng sản lượng nhà máy. Đoàn công tác tìm hiểu quy trình và hoạt động chế biến tại doanh nghiệp.