Lịch sử thị trường hàng hóa

Lịch sử thị trường hàng hóa cho thấy rằng, dù bạn có giao dịch hàng hóa hay không, bạn vẫn tương tác trực tiếp hoặc gián tiếp với thị trường này mỗi ngày thông qua thực phẩm và tài nguyên mà bạn sử dụng. Bạn sẽ cảm nhận được sự thú vị khi tìm hiểu về lịch sử phát triển của thị trường hàng hóa theo thời gian.

Thị trường hàng hóa có lịch sử lâu đời như chính nền văn minh nhân loại. Nó đã đóng một vai trò quan trọng trong lịch sử loài người kể từ buổi bình minh của các xã hội có tổ chức. Trải qua nhiều năm, thị trường đã trải qua những thay đổi đáng kể, phát triển từ giao dịch giao ngay cơ bản đến các hợp đồng phái sinh phức tạp trên các sàn giao dịch hàng hóa toàn cầu.

Thị trường hàng hóa là gì?

Thị trường hàng hóa là nơi diễn ra hoạt động mua, bán và giao dịch nguyên liệu thô hoặc sản phẩm sơ cấp. Thị trường này có thể là thị trường giao ngay hoặc thị trường phái sinh. Thị trường giao ngay, còn được gọi là “thị trường vật chất” hoặc “thị trường tiền mặt”, cho phép các nhà giao dịch mua và bán hàng hóa vật chất bằng tiền mặt ngay lập tức.

Ngược lại, thị trường phái sinh cho phép người mua và người bán trao đổi tiền mặt để lấy quyền nhận hàng trong tương lai. Thị trường phái sinh bao gồm hợp đồng tương lai hàng hóa, hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn. Trong trường hợp hợp đồng tương lai hàng hóa, giá của hợp đồng được xác định theo thời gian thực, nhưng hàng hóa được lên lịch giao hàng vào thời điểm hết hạn hợp đồng. Trên thị trường giao ngay, các giao dịch được thanh toán trong vòng chưa đầy hai ngày làm việc kể từ ngày giao dịch.

Lịch sử thời kỳ tiền hiện đại: Năm 4500 TCN

Người ta tin rằng hoạt động buôn bán hàng hóa bắt đầu ở Sumer (Iraq ngày nay) vào khoảng giữa năm 4500 – 4000 TCN. Trong thời kỳ này, người Sumer sử dụng các thẻ đất sét được đặt trong các bình đất sét và các tấm bảng viết để chỉ số lượng hàng hóa cần giao. Cách làm này tương tự như các hợp đồng tương lai ngày nay, vì các hợp đồng này thường được thanh toán sau khi người bán giao hàng vào ngày được ghi trên thẻ.

Ví dụ, một trong những điều luật của Vua Hammurabi có nội dung như sau: “Người nông dân thế chấp tài sản phải trả lãi hàng năm bằng ngũ cốc.” Tuy nhiên, nếu mùa màng thất bát, người nông dân có quyền không phải trả bất cứ khoản nào, và chủ nợ không còn cách nào khác ngoài việc xóa bỏ khoản lãi đến hạn. Các nhà giao dịch hàng hóa hiện đại lập luận rằng điều luật này rất giống với quyền chọn bán (put option).

Nhiều loại hàng hóa, bao gồm vỏ sò quý hiếm, lợn, ngũ cốc, vàng, bạc và nhiều loại khác, đã được sử dụng làm tiền tệ. Nhưng các nhà giao dịch luôn tìm cách chuẩn hóa và đơn giản hóa các giao dịch hợp đồng. Ví dụ, vì vàng dễ uốn/ dát, các nhà giao dịch có thể dễ dàng nấu chảy và định hình lại nó; không có gì ngạc nhiên khi nó là một trong những tài sản giao dịch được ưa chuộng nhất.

Thị trường châu Âu thời kỳ đầu

Khoảng năm 1180 sau Công nguyên, một số hội chợ thương mại đã được tổ chức tại vùng Champagne, Pháp. Các hội chợ này quy tụ các thương nhân và nhà tài chính từ khắp châu Âu. Các thị trường này hoạt động dựa trên các công cụ phái sinh giao dịch ngoài sàn, trong đó giao dịch diễn ra mà không cần trao đổi chính thức. Ngoài ra, “thư tín dụng” (fair letters) được sử dụng như một hạn mức tín dụng giữa người mua và người bán thay cho phương thức thanh toán bằng tiền tệ truyền thống.

Tiếp đó, từ năm 1530 đến năm 1608, Sở Giao dịch Chứng khoán Amsterdam được thành lập; nó được mệnh danh là sở giao dịch chứng khoán đầu tiên trên thế giới và đóng vai trò là thị trường giao dịch hàng hóa trong suốt giai đoạn này. Sở Giao dịch Chứng khoán Amsterdam cho phép các nhà giao dịch sử dụng nhiều loại hợp đồng phức tạp, chẳng hạn như bán khống, hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn; điều này đánh dấu sự khởi đầu của một thị trường tài chính châu Âu đúng nghĩa.

Thị trường hàng hóa châu Á thế kỷ 18

Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất về giao dịch hợp đồng tương lai thời kỳ đầu là ở Nhật Bản vào thế kỷ 17 và mặt hàng đầu tiên được giao dịch dưới dạng hợp đồng tương lai là gạo. Điều này xảy ra trong thời kỳ Edo (1603–1867) ở Nhật Bản khi các thương nhân buôn gạo tích trữ gạo và cất giữ trong kho và nhà ở để tiêu dùng trong tương lai. Sau đó, những thương nhân này sẽ bán các biên lai tích lũy như một lời hứa sẽ trao đổi gạo vào một ngày trong tương lai. Những biên lai/phiếu mua bán gạo này sau đó đã hình thành nên nền tảng của mô hình giao dịch hợp đồng tương lai hiện nay ở Mỹ.

Thị trường hàng hóa tại Hoa Kỳ: Từ năm 1848 đến nay

Giờ chúng ta hãy cùng xem xét các sự kiện quan trọng đã định hình thị trường hàng hóa tại Hoa Kỳ và cách thị trường này đã phát triển.

Việc thành lập Sở Giao dịch Chứng khoán Chicago (CBOT) vào năm 1848

Giao dịch hợp đồng tương lai ở Mỹ chỉ bắt đầu vào giữa những năm 1800. Điều này diễn ra sau khi Sở Giao dịch Chicago (CBOT) được thành lập vào tháng 4 năm 1848 bởi một vài thương gia ngũ cốc nổi tiếng. Kết quả là, Chicago được công nhận là thị trường ngũ cốc hàng đầu ở vùng Trung Tây. Đến những năm 1850, Chicago đã khẳng định vị thế là trung tâm giao dịch hàng hóa nông nghiệp trong nước và quốc tế. Năm 1855, chính phủ Pháp chuyển hoạt động mua ngũ cốc từ New York sang Chicago.

Thị trường ban đầu được hình thành từ các hợp đồng kỳ hạn, nhưng vào năm 1859, thống đốc bang Illinois đã ký một đạo luật lập pháp cấp điều lệ thành lập công ty, trao quyền tự quản cho CBOT đối với các thành viên của mình để tiêu chuẩn hóa chất lượng và thiết lập các thanh tra ngũ cốc do CBOT bổ nhiệm, mà quyết định của họ có tính ràng buộc đối với các thành viên. Đây là một trong những bước đi ban đầu trong quá trình phát triển từ hợp đồng kỳ hạn sang các hợp đồng tương lai tiêu chuẩn hóa hiện nay.

Việc giao dịch ngũ cốc cuối cùng đã được chính thức hóa vào năm 1865 sau khi CBOT thiết lập các thỏa thuận tiêu chuẩn hóa được gọi là hợp đồng “tương lai”. Hợp đồng tương lai là những thỏa thuận tiêu chuẩn hóa đầu tiên trên thế giới.

Sàn giao dịch CBOT hoạt động trơn tru cho đến thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai, khi chính phủ nắm quyền kiểm soát các vụ mùa ngô và lúa mì, khiến CBOT chỉ được phép giao dịch lúa mạch đen và đậu nành. Nhưng, vào cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, CBOT đã nối lại giao dịch một số mặt hàng nông sản. Sau đó, vào năm 1975, CBOT đa dạng hóa và bao gồm cả các hợp đồng tài chính như hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn.

Sự ra mắt của Sở Giao dịch Chứng khoán Kansas City vào năm 1856

Sàn giao dịch Kansas City (KCBOT) được thành lập năm 1856 với vai trò là Trung tâm thanh toán bù trừ chính thức cho các thương nhân ngũ cốc. KCBOT nổi tiếng chủ yếu nhờ giao dịch lúa mì mùa đông đỏ cứng, với khối lượng giao dịch trung bình hơn 10.000 hợp đồng mỗi ngày. Do đó, giá cả được xác định tại KCBOT được sử dụng làm chuẩn mực cho giá lúa mì toàn cầu.

Việc thành lập Sàn giao dịch ngũ cốc Minneapolis (MGEX) vào năm 1881

Năm 1881, Phòng Thương mại Minneapolis được thành lập để làm nơi giao dịch lý tưởng cho các nhà máy xay xát, nhà sản xuất và nhà chế biến. Nhưng hợp đồng tương lai đầu tiên về lúa mì cứng đỏ mùa xuân được phát hành vào năm 1883. Sau đó, vào năm 1947, Phòng Thương mại được đổi tên thành Sàn giao dịch ngũ cốc Minneapolis, hoạt động hoàn toàn như một trung tâm thanh toán bù trừ hợp đồng tương lai ngũ cốc, đồng thời giao dịch các hợp đồng hàng hóa và hợp đồng tương lai chỉ số nông nghiệp.

Việc thành lập COMEX vào năm 1933

Sau sự hợp nhất của Sàn giao dịch Tơ lụa thô Quốc gia và Sàn giao dịch Da thuộc New York, Sàn giao dịch Hàng hóa (COMEX) được thành lập vào năm 1933. Và đến những năm 1970, COMEX đã tích cực giao dịch các hợp đồng tương lai vàng, bạc và đồng. COMEX là một công ty con lớn của Sàn giao dịch Hàng hóa New York (NYMEX) từ năm 1994. Ngoài ra, NYMEX đã liên kết với Tập đoàn CME vào năm 2008. Điều thú vị là, hơn 400.000 hợp đồng tương lai và quyền chọn được thực hiện trên COMEX mỗi ngày.

Việc thành lập các chỉ số giá hàng hóa vào năm 1933

Thị trường giao dịch hàng hóa khá phân mảnh, nhưng giá cả thường là yếu tố thống nhất, đó là lý do tại sao một số chỉ số giá hàng hóa đã được tạo ra. Năm 1933, Chỉ số Hợp đồng Tương lai Hàng hóa Dow Jones được thành lập như là chỉ số giá hàng hóa đầu tư đa dạng đầu tiên. Chỉ số Hợp đồng Tương lai Hàng hóa Dow Jones đã tăng 3,7% mỗi năm trong giai đoạn từ năm 1933 đến năm 1998. Năm 1934, Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ bắt đầu tính toán chỉ số giá hàng hóa hàng ngày và công bố rộng rãi vào năm 1940. Đến năm 1952, Cục Thống kê Lao động đã ban hành Chỉ số Giá Thị trường Giao ngay, đo lường sự biến động giá của 22 mặt hàng.

Chỉ số giá hợp đồng tương lai hàng hóa Dow Jones sau đó được đổi tên thành Chỉ số hàng hóa Dow Jones-UBS vào năm 2009. Và vào năm 2011, S&P đã ra mắt phiên bản chỉ số hàng hóa Dow Jones của riêng mình.

Đạo luật trao đổi hàng hóa

Do những thiếu sót trong các khuôn khổ pháp lý trước đây về giao dịch hàng hóa — Đạo luật Giao dịch Hợp đồng Tương lai năm 1921 và Đạo luật Hợp đồng Tương lai Ngũ cốc năm 1922 — Đạo luật Giao dịch Hàng hóa (CEA) đã được thông qua vào năm 1936 để khắc phục những lỗ hổng trong quy định.

Đạo luật CEA điều chỉnh hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai hàng hóa tại Hoa Kỳ. Đạo luật này cũng cung cấp khuôn khổ cho Ủy ban Giao dịch Hợp đồng Tương lai Hàng hóa (CFTC). CFTC cuối cùng được thành lập vào năm 1974, và vào năm 1982, nó đã thành lập Hiệp hội Hợp đồng Tương lai Quốc gia (NFA). Đạo luật CEA đã được sửa đổi vào năm 1938 để bổ sung len sợi thô, tức là len đã qua chế biến sẵn sàng cho sản xuất, vào danh mục hàng hóa được điều chỉnh.

Đạo luật trao đổi hàng hóa bổ sung thêm gia súc (1968)

Năm 1968, Đạo luật Giao dịch Hàng hóa được sửa đổi để bao gồm gia súc và một số sản phẩm gia súc như là hàng hóa. Bản sửa đổi này cũng bao gồm các yêu cầu báo cáo nâng cao, làm tăng hình phạt hình sự đối với hành vi thao túng hoặc vi phạm Đạo luật. Đạo luật mới cũng quy định rằng bất kỳ hội đồng nào không thể thực hiện các quy tắc của chính mình đều có thể bị loại khỏi danh hiệu thị trường hợp đồng.

Việc thành lập Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) vào năm 1974

Năm 1974, Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) được thành lập để điều chỉnh hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai tại Hoa Kỳ. CFTC có thẩm quyền quản lý các nhà tư vấn hàng hóa, công ty môi giới, sàn giao dịch hợp đồng tương lai và các nhà quản lý quỹ. Mục tiêu của CFTC là thúc đẩy một thị trường hợp đồng tương lai hiệu quả và cạnh tranh. Ủy ban này cũng nhằm mục đích bảo vệ các nhà đầu tư khỏi các hành vi giao dịch không công bằng và thao túng.

Sự ra đời của các quỹ chỉ số hàng hóa vào năm 1990

Đầu những năm 1990, các sản phẩm dựa trên hàng hóa mới có tên gọi “Quỹ chỉ số hàng hóa” đã được ra mắt. Chúng được thiết kế để giúp nhà đầu tư tiếp cận với hàng hóa, đa dạng hóa danh mục đầu tư cổ phiếu và trái phiếu, hoặc bảo vệ danh mục đầu tư khỏi lạm phát. Các quỹ chỉ số hàng hóa này có thể giao dịch hợp đồng tương lai theo diễn biến của chỉ số hoặc tham gia vào các thỏa thuận hoán đổi với các ngân hàng đầu tư, những ngân hàng này sẽ tự giao dịch trên thị trường hợp đồng tương lai.

Mục tiêu chung của các quỹ chỉ số hàng hóa là cung cấp cho nhà đầu tư lợi nhuận thu được từ việc mua hàng hóa. Các nhà phân tích khẳng định rằng nhà đầu tư có thể kiếm được phần bù rủi ro đáng kể và phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư của mình bằng cách đầu tư vào các quỹ chỉ số hàng hóa dài hạn.

Tuy nhiên, các quỹ chỉ số hàng hóa đã từng bị chỉ trích trong quá khứ vì là một trong những nguyên nhân chính gây ra lạm phát ở Hoa Kỳ. Ví dụ, người ta cho rằng Chỉ số Hàng hóa Goldman Sachs (GSCI) năm 1991 đã gây ra khủng hoảng lương thực. Nó khiến giá cả tăng vọt bằng cách cho phép đầu cơ tự do trên thị trường hàng hóa.

Hiện nay, một số quỹ chỉ số hàng hóa phổ biến nhất bao gồm Pinco Real Return Strategy Fund, VanEck CM Commodity Index Fund, Oppenheimer, Barclays và iShares S&P GSCI Commodity Index Fund.

Sự xuất hiện của giao dịch hàng hóa điện tử vào năm 1999

Việc giới thiệu giao thức trao đổi thông tin tài chính (FIX) vào năm 1992 đã mở đường cho việc truyền tải các giao dịch thị trường theo thời gian thực. Năm 2001, Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago (Chicago Board of Trade) và Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago (Chicago Mercantile Exchange) đã ra mắt các giao diện tuân thủ FIX của họ.

Theo truyền thống, người chạy việc vặt thường mang lệnh mua bán đến cho các thương nhân. Tuy nhiên, giao dịch điện tử sử dụng máy tính để khớp lệnh mua và bán thay vì sự trao đổi giữa người với người. Do đó, giao dịch hàng hóa điện tử mang lại nhiều lợi ích, chẳng hạn như phí hoa hồng thấp hơn cho các nhà giao dịch nhỏ lẻ và việc thực hiện giao dịch hiệu quả hơn. Ngoài ra, nó cũng giúp các cơ quan chức năng dễ dàng giám sát hoạt động giao dịch hàng hóa hơn.

Sự thành công của giao dịch hàng hóa điện tử có thể được lý giải bởi sự bùng nổ của internet, khi nhiều nhà đầu tư có thể dễ dàng đặt lệnh một cách thuận tiện mà không cần dựa vào các nhà môi giới trực tiếp. Nền tảng giao dịch hàng hóa trực tuyến cũng cung cấp biểu đồ giao dịch, tin tức hàng hóa và các chương trình phân tích kỹ thuật.

Nền tảng giao dịch điện tử của CBOT được gọi là e-CBOT. Khi Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago (Chicago Mercantile Exchange) mua lại CBOT để thành lập Tập đoàn CME vào năm 2006, CME đã tích hợp eCBOT vào nền tảng Globex của mình.

Chu kỳ siêu tăng trưởng hàng hóa năm 2002

“Chu kỳ siêu tăng trưởng” là giai đoạn nhu cầu đặc biệt cao, gây khó khăn cho các nhà sản xuất trong việc đáp ứng. Nhu cầu cao như vậy thường đi kèm với sự tăng giá theo cấp số nhân trong một thời gian dài – trong một số trường hợp hiếm hoi có thể lên đến một thập kỷ. Khoảng năm 2002, Trung Quốc trải qua sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ nhờ sự mở rộng chưa từng có trong phát triển cơ sở hạ tầng, đô thị hóa và xây dựng. Sau sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, nhu cầu về hàng hóa tăng theo cấp số nhân, khiến các nhà sản xuất khó đáp ứng được nhu cầu này do nguồn cung tài nguyên thiên nhiên cần thiết cho phát triển cơ sở hạ tầng, như quặng sắt, đồng và dầu thô, tương đối khan hiếm.

Trong những giai đoạn này, giá cả hàng nông sản cũng tăng lên do nhu cầu tiêu thụ năng lượng và các mặt hàng nông sản giàu phân bón như dầu ăn, ngũ cốc và thịt tăng cao của giới nhà giàu ở Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi khác.

Theo báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về dữ liệu giá cả hàng hóa, giá đồng, than nhiệt, quặng sắt và dầu thô đã tăng từ 350% đến 600% từ năm 2001 đến năm 2008. Giá niken thậm chí còn tăng gấp bảy lần trong giai đoạn này. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) báo cáo rằng giá lương thực cũng tăng 50% trong giai đoạn này.

Do khủng hoảng nợ công, giá cả đã giảm mạnh trong năm 2008 và đầu năm 2009. Tuy nhiên, giá cả đã tăng trở lại và nhu cầu phục hồi từ cuối năm 2009 đến giữa năm 2010. Kết quả là, chu kỳ siêu tăng trưởng hàng hóa đạt đỉnh vào năm 2011, được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ từ các nước đang phát triển và tốc độ tăng trưởng nguồn cung thấp. Vào giữa những năm 2010, Trung Quốc trải qua sự sụp đổ của thị trường chứng khoán và suy thoái kinh tế khi chuyển đổi từ ngành công nghiệp sản xuất sang ngành dịch vụ. Dần dần, chu kỳ siêu tăng trưởng bắt đầu hạ nhiệt.

Thị trường hàng hóa đã trải qua chu kỳ siêu tăng trưởng kiểu này khoảng ba lần kể từ thế kỷ 20. ^Lần đầu tiên xảy ra vào năm 1900 và được kích hoạt bởi quá trình công nghiệp hóa của Mỹ, trong khi việc tái vũ trang toàn cầu đã tạo ra một chu kỳ siêu tăng trưởng khác vào những năm 1930. Cuối cùng, giai đoạn thứ ba của chu kỳ siêu tăng trưởng diễn ra vào những năm 1950 và 1960, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trong thời kỳ tái thiết Nhật Bản và châu Âu.

Phần kết luận:

Thị trường hàng hóa đã liên tục tăng trưởng trong những năm qua; khối lượng hợp đồng hàng hóa được giao dịch trong thập kỷ qua đã tăng gần gấp ba lần. Đồng thời, giá cả hàng hóa được giao dịch trên các nền tảng điện tử tiêu chuẩn cũng tăng gấp đôi. Tuy nhiên, nhiều yếu tố khác nhau, như bất ổn chính trị toàn cầu, khủng hoảng kinh tế, chiến tranh thương mại, công nghệ phát triển nhanh chóng và cuối cùng là đại dịch đã khiến thị trường hàng hóa trở nên vô cùng biến động.

Câu hỏi thường gặp

Giao dịch thuật toán xuất hiện khi nào?

Giao dịch thuật toán xuất hiện vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990 cùng với sự ra đời của internet. Nó trở nên phổ biến rộng rãi vào năm 1998 khi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) cho phép các sàn giao dịch điện tử, mở đường cho giao dịch tần suất cao bằng máy tính.

Giao dịch thuật toán hoạt động như thế nào?

Giao dịch thuật toán sử dụng phần mềm chuyên dụng để thực hiện nhiều chiến lược giao dịch và mô hình toán học khác nhau. Các chiến lược này có thể bao gồm theo xu hướng, đảo chiều trung bình, đặt cược chênh lệch giá hoặc giao dịch chênh lệch tỷ giá. Các thuật toán đưa ra quyết định giao dịch dựa trên thông tin điện tử trước khi các nhà giao dịch con người có thể xử lý thông tin đó.

Quá trình chuyển đổi sang hệ thống tiền tệ thập phân tại Mỹ đã tác động như thế nào đến giao dịch thuật toán?

Việc hoàn tất quá trình thập phân hóa tại Mỹ năm 2001, thay đổi kích thước bước giá tối thiểu từ phân số sang số thập phân, đã mang lại những thay đổi cho cấu trúc thị trường. Điều này cho phép sự khác biệt nhỏ hơn giữa giá mua và giá bán, giúp các nhà đầu tư dễ dàng phản ứng với sự thay đổi giá và thu hẹp chênh lệch giá.

Bạn muốn bắt đầu tìm hiểu thị trường hàng hóa phái sinh nhưng chưa biết nên học từ đâu?
Hãy theo dõi chuyên mục Kiến thức hàng hóa tại eutrade.vn để cập nhật thêm các bài viết dễ hiểu, thực tế và bài bản về hàng hóa, giao dịch phái sinh và tư duy đầu tư đúng ngay từ đầu.