El Niño đe dọa lương thực châu Á, giá gạo chịu sức ép tăng

El Niño phát triển nhanh đang đặt sản xuất nông nghiệp châu Á trước nguy cơ suy giảm, đồng thời làm tăng áp lực lên giá lương thực. Theo BMI, mức độ thiệt hại phụ thuộc vào thời điểm thiếu mưa, khả năng dự trữ và dư địa chính sách của từng quốc gia, tạo ra khác biệt lớn giữa các nước xuất khẩu và nhập khẩu lương thực.

El Niño phát triển nhanh, thời điểm thiếu mưa quyết định thiệt hại

Tại hội thảo trực tuyến Cập nhật kinh tế vĩ mô châu Á: Trí tuệ nhân tạo, dầu mỏ và hiện tượng El Niño sẽ định hình năm 2027, diễn ra ngày 22/10, BMI đánh giá đợt El Niño hiện tại đang phát triển với tốc độ nhanh.

Chỉ số Nino 3.4 vượt đỉnh giai đoạn 2023–2024

Theo phân tích của BMI, chỉ số nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương Nino 3.4 đã vượt mức đỉnh ghi nhận trong giai đoạn 2023–2024.

Tuy nhiên, ông Darren Tay, Giám đốc kiêm Trưởng bộ phận Rủi ro Quốc gia khu vực châu Á tại BMI, thuộc Fitch Solutions, nhấn mạnh thiệt hại kinh tế không chỉ phụ thuộc vào cường độ El Niño mà còn phụ thuộc lớn vào thời điểm xảy ra.

Thiếu mưa đúng lúc gieo sạ, ra hoa hoặc trỗ bông có thể gây tổn thất nghiêm trọng hơn so với cùng mức thiếu hụt xảy ra sau thu hoạch.

Thủy lợi và giống cây trồng ảnh hưởng đến sản lượng thực tế

Hiệu quả của hệ thống thủy lợi, hồ chứa nước và việc lựa chọn giống cây trồng quyết định khả năng chống chịu của sản xuất nông nghiệp.

Vì vậy, cùng chịu ảnh hưởng của El Niño, các quốc gia vẫn có thể ghi nhận mức giảm sản lượng khác nhau, tùy điều kiện canh tác và khả năng bảo đảm nước tưới.

Thị trường gạo đối mặt rủi ro từ sản lượng và chính sách xuất khẩu

Tác động trực tiếp của El Niño lên tăng trưởng phụ thuộc vào vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế. Rủi ro đáng chú ý xuất hiện tại những nước có tỷ trọng nông nghiệp lớn và đông lao động làm việc trong lĩnh vực này.

Các nền kinh tế Nam Á và Đông Nam Á chịu nhiều sức ép

BMI xác định Pakistan, Ấn Độ, Indonesia, Philippines, Việt Nam, Thái Lan, Bangladesh và Malaysia thuộc nhóm chịu rủi ro cao.

Sản lượng nông nghiệp giảm có thể đồng thời ảnh hưởng đến tăng trưởng, thu nhập người lao động và nguồn cung thực phẩm.

Riêng thị trường gạo, châu Á đang giữ vai trò chi phối xuất khẩu toàn cầu. Ấn Độ chiếm khoảng 40% tổng lượng gạo xuất khẩu thế giới; Việt Nam, Thái Lan, Pakistan và Campuchia nắm giữ phần lớn thị phần còn lại.

Hạn chế xuất khẩu có thể khuếch đại thiếu hụt

Gián đoạn sản xuất tại các nước xuất khẩu lớn có thể gây sức ép tăng giá gạo trong nước và quốc tế.

Rủi ro cao hơn nếu các chính phủ hạn chế xuất khẩu để bảo vệ nguồn cung nội địa, tương tự biện pháp của Ấn Độ trong đợt El Niño năm 2024 được bài viết đề cập.

Khi đó, các nền kinh tế phải đối mặt đồng thời với tăng trưởng suy yếu do mất sản lượng và lạm phát gia tăng do thiếu lương thực.

Dự trữ lương thực tạo khác biệt trong khả năng ứng phó

Kho dự trữ ban đầu có thể giúp giảm tác động của mất mùa và biến động giá quốc tế. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ người tiêu dùng còn phụ thuộc loại thực phẩm và nguồn lực ngân sách.

Trung Quốc và Ấn Độ có lợi thế về dự trữ

Trung Quốc sở hữu lượng dự trữ lớn về gạo, lúa mì và ngô. Ấn Độ bước vào đợt El Niño này với dự trữ gạo ở mức kỷ lục, giúp hạn chế một phần áp lực giá ngũ cốc thiết yếu.

Dù vậy, bà Caroline Wong, Chuyên gia Phân tích Cao cấp về Rủi ro quốc gia khu vực châu Á tại BMI, lưu ý Ấn Độ vẫn chịu áp lực từ thực phẩm tươi sống, dễ hư hỏng như rau củ, vốn khó lưu trữ lâu dài.

BMI ước tính El Niño làm giảm 0,4 điểm phần trăm tăng trưởng GDP và làm tăng 0,6 điểm phần trăm lạm phát của Ấn Độ.

Indonesia, Philippines và Pakistan có nguồn đệm hạn chế

Indonesia, Philippines và Pakistan thuộc nhóm có dự trữ mỏng và dư địa tài khóa hẹp. Pakistan có dự trữ gạo nhưng dự trữ lúa mì và ngô còn hạn chế.

Tại Indonesia, thâm hụt ngân sách dự kiến đạt 2,9% GDP, sát trần pháp lý 3%. Chi phí trợ giá nhiên liệu tăng khiến chính phủ khó mở rộng hỗ trợ lương thực cho người dân.

Philippines chịu sức ép kép, Thái Lan và Malaysia có nguồn thu hỗ trợ

Ảnh hưởng đến thu nhập và sức mua khác nhau giữa các nước nhập khẩu ròng và xuất khẩu ròng lương thực. Giá nông sản tăng có thể gây khó khăn cho người tiêu dùng nhưng đồng thời hỗ trợ nguồn thu xuất khẩu.

Philippines bị hạ dự báo tăng trưởng năm 2027

Philippines vừa nhập khẩu ròng năng lượng, vừa nhập khẩu ròng thực phẩm. Nước này chịu sức ép kép khi giá nhập khẩu tăng, trong khi El Niño ảnh hưởng đến sản xuất nội địa.

BMI hạ dự báo tăng trưởng GDP Philippines năm 2027 xuống 4,5%, thấp hơn mục tiêu 5–6% của chính phủ.

Thái Lan có thể hưởng lợi từ giá lương thực xuất khẩu

Nông nghiệp sử dụng khoảng 30% lực lượng lao động Thái Lan, nên mất mùa có thể gây tổn hại lớn đến thu nhập nông thôn.

Tuy nhiên, với vị thế xuất khẩu ròng lương thực, Thái Lan có thể được hỗ trợ bởi giá xuất khẩu cao hơn. BMI vì vậy giữ nguyên dự báo tăng trưởng GDP ở mức 2%.

Giá dầu cọ hỗ trợ nguồn thu của Malaysia

Malaysia là nước xuất khẩu dầu cọ thô (CPO) hàng đầu. BMI dự báo giá CPO bình quân duy trì ở:

• 4.400 MYR/tấn trong năm 2026.
• 4.500 MYR/tấn trong năm 2027.

Nguồn thu xuất khẩu nông sản giúp Malaysia bù đắp chi phí nhập khẩu các loại lương thực khác. BMI duy trì dự báo tăng trưởng GDP của nước này ở mức 4,5%.

Hai tác động đáng chú ý đối với thị trường hàng hóa

Từ phân tích của BMI, tác động có thể được xem xét qua rủi ro nguồn cung nông sản và khả năng chi trả của bên mua. Phần dưới đây là phân tích bổ sung từ nội dung bài.

Rủi ro mùa vụ có thể hỗ trợ giá gạo và dầu cọ

Với gạo, mức độ tập trung xuất khẩu tại châu Á khiến thị trường nhạy cảm khi nhiều vùng sản xuất cùng thiếu mưa. Nếu thiệt hại mùa vụ đi kèm hạn chế xuất khẩu, lượng hàng dành cho thị trường quốc tế có thể bị thu hẹp thêm.

Với dầu cọ, dự báo giá của BMI cho thấy mặt bằng giá cao vẫn là yếu tố hỗ trợ nguồn thu Malaysia. Tuy nhiên, tác động thực tế cần được đánh giá qua sản lượng, thời điểm thu hoạch, tồn kho và lượng hàng có thể xuất khẩu.

Vì vậy, mức độ gay gắt của El Niño chưa đủ để xác định biên độ tăng giá của từng mặt hàng.

Giá lương thực cao làm tăng chi phí nhập khẩu và sức ép lạm phát

Các nước nhập khẩu ròng có dự trữ mỏng có thể phải chi nhiều hơn để bảo đảm nguồn cung. Người tiêu dùng đồng thời chịu áp lực khi thực phẩm chiếm thêm ngân sách, làm giảm khả năng chi cho những nhu cầu khác.

Nếu lạm phát thực phẩm kéo dài, việc điều hành tiền tệ và hỗ trợ tài khóa có thể khó khăn hơn. Trường hợp Indonesia cho thấy chi phí trợ giá năng lượng còn có thể hạn chế nguồn lực dành cho lương thực.

Do đó, El Niño vừa tạo rủi ro tăng giá nông sản, vừa có khả năng làm suy yếu sức mua. Diễn biến thị trường cần được theo dõi đồng thời qua thời tiết, mùa vụ, dự trữ và chính sách thương mại.

Nguồn: VietnamBiz.