Khai thác khoáng sản: Hoàn thiện pháp lý, đổi mới cấp phép

Hoàn thiện pháp luật về khai thác khoáng sản đang được đặt ra nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thăm dò, cấp phép và cung ứng vật liệu cho các công trình hạ tầng. Bên cạnh việc triển khai quy định hiện hành, cơ quan chuyên môn đang đề xuất đổi mới cơ chế cấp phép và giám sát bằng dữ liệu công nghệ.

Cập nhật quy định về địa chất và khoáng sản

Theo Báo Công Thương, chiều 29/10/2026, tại Quảng Ninh diễn ra hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật địa chất, khoáng sản và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Hội nghị có sự tham gia của lãnh đạo Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, đại diện lãnh đạo Sở Công Thương Quảng Ninh, Lạng Sơn, Bắc Ninh, các địa phương và doanh nghiệp trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Phương, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, cho biết yêu cầu hoàn thiện pháp luật xuất phát từ những vấn đề thực tiễn sau quá trình thi hành Luật Khoáng sản năm 2010. Trong đó, các vướng mắc tập trung ở hoạt động thăm dò, khai thác và bảo đảm nguồn vật liệu cho công trình hạ tầng, giao thông.

Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý lĩnh vực này. Tiếp đó, Luật số 147/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của luật, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đặt ra yêu cầu tiếp tục cập nhật văn bản hướng dẫn.

Theo ông Trần Phương, cơ quan quản lý và địa phương cần nắm rõ thẩm quyền, áp dụng đúng văn bản theo từng thời điểm và bảo đảm tiến độ thực hiện. Cục sẽ phối hợp với các địa phương để tháo gỡ khó khăn phát sinh.

Rà soát thẩm quyền và giấy phép khai thác khoáng sản

Tại hội nghị, bà Phạm Thị Thanh, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, giới thiệu những điểm mới trong hệ thống pháp luật.

Các văn bản được đề cập gồm Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, Luật số 147/2025/QH15, Nghị định số 193/2025/NĐ-CP, Nghị định số 21/2026/NĐ-CP, cùng các nghị quyết của Chính phủ và thông tư hướng dẫn.

Theo báo cáo viên, địa phương cần xác định đúng hiệu lực, phạm vi điều chỉnh và cơ quan có thẩm quyền giải quyết thủ tục. Đối với những nhiệm vụ đã được phân quyền, địa phương cần chủ động tiếp nhận, rà soát hồ sơ và tổ chức thực hiện.

Lưu ý thời hạn cấp đổi giấy phép đến ngày 31/12/2028

Theo nội dung được bà Phạm Thị Thanh trình bày, giấy phép cấp trước ngày 1/1/2026 nhưng chưa đáp ứng các nội dung tại khoản 2 Điều 56 của Luật Địa chất và khoáng sản cần được xem xét cấp đổi theo quy định. Thời hạn cấp đổi được lưu ý là ngày 31/12/2028.

Nội dung giấy phép cần thể hiện đầy đủ vị trí, diện tích, mức sâu khai thác, khoáng sản đi kèm, trữ lượng được phép khai thác, công suất và thời hạn khai thác.

Doanh nghiệp được khuyến nghị đối chiếu giấy phép hiện có với quy định để xác định trường hợp cần cấp đổi, đặc biệt đối với giấy phép được cấp theo Luật Khoáng sản năm 2010.

Tăng kiểm soát sản lượng và quản lý đất đá thải mỏ

Kiểm soát sản lượng khai thác được xác định là nội dung quan trọng trong quản lý tài nguyên và thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Theo bà Phạm Thị Thanh, doanh nghiệp cần thực hiện báo cáo định kỳ hoạt động khoáng sản; cập nhật bản đồ hiện trạng, mặt cắt; thống kê và kiểm kê trữ lượng theo quy định.

Đối với đất đá thải mỏ, việc thu hồi và đưa vào sử dụng phải thực hiện thủ tục đăng ký. Vật liệu tại bãi thải không mặc nhiên được coi là nguồn tài nguyên có thể tự do sử dụng.

Trường hợp phát hiện khoáng sản trong quá trình thi công công trình, chủ đầu tư cần thực hiện các bước xử lý theo quy định. Nội dung này đặc biệt cần lưu ý khi khoáng sản được phát hiện thuộc nhóm khác với loại đã được phép khai thác.

Đề xuất đổi mới cơ chế thăm dò và cấp phép

Ông Nguyễn Xuân Quang, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, giới thiệu các nhóm chính sách đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Địa chất và khoáng sản.

Theo thông tin tại hội nghị, dự thảo luật dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ tư, tháng 10/2027. Các nội dung được giới thiệu hiện là đề xuất chính sách.

Bỏ giấy phép thăm dò độc lập, cấp phép theo không gian 3D

Dự thảo đề xuất bỏ thủ tục cấp giấy phép thăm dò khoáng sản độc lập, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thăm dò và nâng cấp trữ lượng trong suốt vòng đời dự án.

Nhà nước sẽ tập trung nguồn lực cho điều tra cơ bản địa chất, đồng thời công khai dữ liệu địa chất số hóa. Nguồn thông tin này làm cơ sở để doanh nghiệp đánh giá khi tham gia đấu giá quyền khai thác hoặc được cấp mỏ.

Một hướng đổi mới khác là cấp phép theo khối không gian ba chiều, xác định cụ thể phạm vi và độ sâu khai thác.

Theo nội dung trình bày, phương thức này nhằm xử lý những vướng mắc về khoáng sản đi kèm được phát hiện trong quá trình khai thác, đồng thời gắn quản lý với ranh giới không gian và sản lượng thực tế.

Giám sát bằng dữ liệu, nghiên cứu ưu đãi chế biến sâu

Về giám sát, dự thảo định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu công nghệ. Các giải pháp được đề cập gồm trạm cân điện tử, camera tại cửa mỏ và dữ liệu đo đạc từ thiết bị bay không người lái.

Đối với đất đá thải mỏ, dự thảo đề xuất cơ chế tạo thuận lợi cho việc sử dụng làm vật liệu tại các công trình có nhu cầu, trên cơ sở đáp ứng yêu cầu môi trường và hoàn thành thủ tục theo quy định.

Cơ quan soạn thảo cũng nghiên cứu điều chỉnh cách phân nhóm khoáng sản, thiết kế thẩm quyền cấp phép và thủ tục phù hợp với từng nhóm.

Đối với doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, chính sách được đề xuất gồm miễn, giảm tiền cấp quyền khai thác và thuế tài nguyên tương ứng với tỷ lệ giá trị gia tăng từ hoạt động chế biến sâu trong nước.

Tại hội nghị, đại biểu đã trao đổi và được giải đáp các khó khăn trong thực hiện quy định mới, nhất là những vấn đề liên quan đến cấp phép và quản lý hoạt động khai thác khoáng sản.