Sàn giao dịch hàng hóa là gì? Hướng dẫn cho người mới

Nếu mới tìm hiểu về đầu tư, bạn có thể bắt gặp thuật ngữ sàn giao dịch hàng hóa. Đây là nơi tổ chức hoạt động mua bán các hợp đồng liên quan đến những mặt hàng như cà phê, ngô hay đậu tương.

Tuy nhiên, giao dịch trên sàn hàng hóa không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư phải mua và sở hữu hàng hóa thực tế. Nhà đầu tư thường giao dịch các hợp đồng phái sinh, trong đó giá trị hợp đồng biến động theo giá của hàng hóa cơ sở.

Vậy sàn giao dịch hàng hóa hoạt động như thế nào? Có những loại hàng hóa nào? Nhà đầu tư Việt Nam tiếp cận thị trường thông qua đâu?

Sàn giao dịch hàng hóa là gì?

Sàn giao dịch hàng hóa là nơi tổ chức hoạt động mua bán các hợp đồng liên quan đến hàng hóa theo những quy tắc nhất định. Các hợp đồng được tiêu chuẩn hóa về khối lượng, đơn vị giá, bước giá và thời gian giao dịch. Nhờ đó, người mua và người bán có thể tham gia cùng một thị trường mà không phải tự thỏa thuận toàn bộ điều kiện cho từng giao dịch.

Nhà đầu tư có mua hàng hóa thật không?

Khi giao dịch hợp đồng tương lai, nhà đầu tư không nhất thiết phải mua hoặc nhận hàng hóa thực tế. Thay vào đó, nhà đầu tư giao dịch một hợp đồng có giá trị thay đổi theo giá hàng hóa trên thị trường.

Ví dụ, bạn mở vị thế mua dầu ở mức 70 USD/thùng. Nếu giá tăng, vị thế có thể phát sinh lợi nhuận. Ngược lại, nếu giá giảm, vị thế có thể phát sinh khoản lỗ. Vì vậy, điều quan trọng trong giao dịch hàng hóa là hiểu biến động giá và các yếu tố tác động đến thị trường.

Sàn giao dịch hàng hóa hoạt động như thế nào?

Một giao dịch hàng hóa có thể được hình dung qua bốn bước cơ bản: chọn sản phẩm, xác định vị thế, theo dõi giao dịch và đóng vị thế. Mỗi bước đều liên quan đến những khái niệm mà người mới cần hiểu trước khi sử dụng vốn thực tế.

Chọn sản phẩm muốn giao dịch

Thị trường có nhiều sản phẩm như vàng, bạc, dầu thô, khí tự nhiên, cà phê, ngô, đậu tương và lúa mì. Mỗi sản phẩm lại chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố khác nhau. Giá cà phê có thể liên quan đến thời tiết, mùa vụ và sản lượng. Trong khi đó, dầu thô chịu ảnh hưởng lớn từ cung cầu năng lượng và tình hình địa chính trị.

Vì vậy, người mới không nên chỉ hỏi “giá đang tăng hay giảm?”. Quan trọng hơn là tìm hiểu “vì sao giá đang tăng hoặc giảm?”.

Chọn vị thế mua hoặc bán

Sau khi chọn sản phẩm, nhà đầu tư cần xác định hướng giao dịch. Vị thế mua thường được sử dụng khi kỳ vọng giá tăng. Ngược lại, vị thế bán được sử dụng khi kỳ vọng giá giảm.

Đây là đặc điểm đáng chú ý của sàn hàng hóa phái sinh, bởi nhà đầu tư có thể tìm kiếm cơ hội trong cả hai chiều biến động. Tuy nhiên, cả vị thế mua và bán đều có rủi ro. Dự đoán đúng hướng giá không đồng nghĩa giao dịch chắc chắn có lợi nhuận.

Theo dõi giá và ký quỹ

Sau khi mở vị thế, nhà đầu tư cần theo dõi biến động giá và trạng thái tài khoản. Ký quỹ là khoản tiền cần duy trì để mở và giữ vị thế theo yêu cầu của hợp đồng.

Nhà đầu tư không nhất thiết phải bỏ toàn bộ giá trị danh nghĩa của hợp đồng. Cơ chế này giúp sử dụng vốn linh hoạt hơn, nhưng cũng khiến khoản lỗ có thể tăng nhanh khi thị trường đi ngược dự đoán. Vì vậy, ký quỹ không phải là số tiền tối đa mà nhà đầu tư có thể mất.

Đóng vị thế

Khi muốn kết thúc giao dịch, nhà đầu tư có thể thực hiện giao dịch ngược chiều để đóng vị thế. Nếu đang có vị thế mua, nhà đầu tư có thể bán để đóng vị thế. Kết quả phụ thuộc vào chênh lệch giữa giá mở và giá đóng.

Nhà đầu tư không nhất thiết phải giữ hợp đồng đến ngày đáo hạn. Tuy nhiên, phương thức tất toán còn phụ thuộc vào đặc điểm của từng hợp đồng.

Có những loại hàng hóa nào được giao dịch?

Thị trường hàng hóa thường được chia thành bốn nhóm chính gồm nông sản, nguyên liệu công nghiệp, kim loại và năng lượng. Mỗi nhóm có đặc điểm cung cầu và yếu tố tác động riêng.

• Nông sản: Nhóm bao gồm ngô, đậu tương và lúa mì. Giá nhóm này thường chịu ảnh hưởng từ thời tiết, mùa vụ, sản lượng và nhu cầu tiêu thụ. Khi kỳ vọng về nguồn cung thay đổi, giá có thể phản ứng nhanh theo thông tin mới.
• Nguyên liệu công nghiệp: Nhóm này gồm cà phê, ca cao, đường và bông. Đây là những nguyên liệu được sử dụng trong sản xuất và tiêu dùng. Giá thường chịu tác động từ nguồn cung, nhu cầu và tình hình sản xuất tại các quốc gia lớn.
• Kim loại gồm vàng, bạc và đồng. Vàng thường được theo dõi cùng lãi suất, đồng USD và tâm lý thị trường. Trong khi đó, đồng có mối liên hệ đáng kể với hoạt động sản xuất và xây dựng.
• Năng lượng: Bao gồm dầu thô và khí tự nhiên. Giá nhóm này chịu ảnh hưởng từ cung cầu năng lượng, sản lượng và tình hình địa chính trị. Trong đó, dầu thô là sản phẩm tiêu biểu để tìm hiểu cách sàn giao dịch hàng hóa thế giới hình thành và cung cấp giá tham chiếu. Lưu ý: Nhóm năng lượng hiện đã ngừng giao dịch trên MXV. Nội dung về nhóm hàng hóa này chỉ mang tính tham khảo về thị trường quốc tế.

Các sàn giao dịch hàng hóa quốc tế hiện nay

Sau khi hiểu các nhóm hàng hóa, người mới có thể tìm hiểu nơi những hợp đồng này được niêm yết và giao dịch. Đây là lúc sàn giao dịch hàng hóa quốc tế trở thành khái niệm quan trọng.

Trên thế giới có nhiều sở giao dịch lớn như CME Group, ICE và LME. Mỗi sở giao dịch có thế mạnh về những nhóm sản phẩm nhất định.

Sàn giao dịch CBOT

CBOT (Chicago Board of Trade) là một trong những sở giao dịch hàng hóa lâu đời và nổi tiếng tại Mỹ. Sàn tập trung nhiều hợp đồng nông sản như ngô, lúa mì và đậu tương, nên thường được nhắc đến khi tìm hiểu về thị trường nông sản thế giới.

Sàn giao dịch NYMEX

NYMEX (New York Mercantile Exchange) là sở giao dịch thuộc CME Group, nổi bật với các hợp đồng năng lượng và kim loại. Một số sản phẩm tiêu biểu gồm dầu thô, khí tự nhiên và các kim loại quý.

Sàn giao dịch ICE

ICE (Intercontinental Exchange) là một hệ thống sở giao dịch quốc tế với nhiều sản phẩm hàng hóa. Trong đó, dầu thô, khí tự nhiên và nhiên liệu là những nhóm sản phẩm đáng chú ý trên thị trường năng lượng.

Sàn giao dịch TOCOM

TOCOM (Tokyo Commodity Exchange) là sở giao dịch hàng hóa lớn tại Nhật Bản. Sàn cung cấp các hợp đồng liên quan đến kim loại quý, cao su và năng lượng, giúp nhà đầu tư tiếp cận nhiều sản phẩm hàng hóa của khu vực châu Á.

Sàn giao dịch LME

LME (London Metal Exchange) là một trong những sở giao dịch kim loại lớn trên thế giới. Sàn nổi bật với các hợp đồng đồng, nhôm, kẽm và nhiều kim loại công nghiệp khác, đồng thời cung cấp mức giá tham chiếu quan trọng cho thị trường kim loại toàn cầu.

Trong đó, CBOT, NYMEX và COMEX hiện thuộc CME Group. Các thị trường này góp phần hình thành giá và cung cấp mức giá tham chiếu cho nhiều hàng hóa trên toàn cầu. Vì vậy, khi tìm hiểu sàn giao dịch hàng hóa thế giới, nhà đầu tư cần biết sản phẩm mình quan tâm được niêm yết ở đâu.

Sàn giao dịch hàng hóa MXV là gì?

Khi tìm hiểu về thị trường hàng hóa tại Việt Nam, MXV là một trong những thuật ngữ bạn sẽ thường xuyên gặp. MXV là viết tắt của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam, đơn vị tổ chức thị trường giao dịch hàng hóa tập trung cấp quốc gia tại Việt Nam.

Thông qua hệ thống và các công ty thành viên, nhà đầu tư có thể tiếp cận nhiều sản phẩm hàng hóa được giao dịch trên thị trường quốc tế. Có thể hình dung mối quan hệ này theo trình tự: thị trường quốc tế → hợp đồng hàng hóa → MXV → công ty thành viên → nhà đầu tư.

MXV có những nhóm hàng hóa nào?

Các sản phẩm trên thị trường có thể được chia thành bốn nhóm chính gồm nông sản, nguyên liệu công nghiệp, kim loại và năng lượng. Tuy nhiên, nhóm năng lượng và gạo thô (thuộc nông sản) hiện đang dừng giao dịch trên MXV. Người đọc nên kiểm tra thông tin cập nhật trước khi giao dịch.

Mỗi nhóm có đặc điểm riêng. Vì vậy, người mới nên tìm hiểu từng sản phẩm thay vì đánh đồng toàn bộ thị trường hàng hóa.

MXV có phải là công ty môi giới không?

MXV và công ty môi giới là hai đơn vị có vai trò khác nhau. MXV tổ chức và vận hành thị trường. Trong khi đó, công ty thành viên cung cấp dịch vụ giúp nhà đầu tư tiếp cận và thực hiện giao dịch.

Có thể hiểu MXV là đơn vị tổ chức “sân chơi”. Công ty thành viên là “cầu nối” giúp nhà đầu tư tham gia thị trường. Nhà đầu tư thường đăng ký tài khoản tại công ty thành viên để sử dụng nền tảng giao dịch và các dịch vụ hỗ trợ.

Vì vậy, nếu bạn thấy một công ty quảng cáo dịch vụ “giao dịch hàng hóa”, không nên mặc định đó là MXV. Hãy kiểm tra xem công ty đó có phải thành viên kinh doanh hoặc thành viên môi giới của MXV hay không.

Một cách dễ hiểu, MXV là đơn vị tổ chức thị trường, còn công ty thành viên là cầu nối giúp nhà đầu tư tiếp cận thị trường và thực hiện giao dịch. Phân biệt được hai vai trò này sẽ giúp người mới hiểu đúng hơn về cách thị trường hàng hóa tại Việt Nam vận hành.

Câu hỏi thường gặp về sàn giao dịch hàng hóa

Sàn giao dịch dầu thô thế giới có vai trò gì?

Dầu thô là một trong những sản phẩm phổ biến trên thị trường phái sinh. Vì vậy, người mới có thể bắt gặp các cụm từ như sàn giao dịch dầu thô, sàn giao dịch dầu thô thế giới hay sàn giao dịch giá dầu thế giới.

Giá dầu chịu ảnh hưởng từ cung cầu toàn cầu, sản lượng, tồn kho và các yếu tố địa chính trị. Do đó, khi tìm kiếm sàn giao dịch dầu thô uy tín, người mới không nên chỉ quan tâm đến tên sàn. Quan trọng hơn là hiểu hợp đồng đang giao dịch, quy mô hợp đồng và mức độ biến động của sản phẩm.

Tổng kết lại, sàn giao dịch hàng hóa là nơi tổ chức hoạt động mua bán các hợp đồng liên quan đến hàng hóa. Các nhóm phổ biến gồm nông sản, nguyên liệu công nghiệp, kim loại và năng lượng. Trên sàn giao dịch hàng hóa quốc tế, nhiều hợp đồng được niêm yết và giao dịch theo những tiêu chuẩn chung. Tại Việt Nam, MXV là Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam, đóng vai trò tổ chức thị trường giao dịch hàng hóa tập trung.

Tiếp tục khám phá kiến thức đầu tư, phân tích thị trường và quản trị rủi ro cùng Edutrade để chủ động hơn trước mỗi quyết định giao dịch.

Ngoài ra, bạn có thể đọc thêm một số thông tin liên quan tại các bài viết:

• Giao dịch hợp đồng tương lai là gì? Hướng dẫn chi tiết cho nhà đầu tư
• Giữ vững tâm lý giao dịch khi đầu tư hàng hóa
• Giao dịch Matrix là gì? Phương pháp quản trị rủi ro nâng cao trong thị trường hàng hóa phái sinh