Trồng lúa giảm phát thải giúp nông dân Đồng Tháp tăng lợi nhuận hàng chục triệu đồng

Nông dân Đồng Tháp thay đổi cách canh tác lúa truyền thống

Từ thói quen gieo sạ dày và giữ ruộng ngập nước liên tục để “chắc ăn”, nhiều nông dân tại Đồng Tháp đang chuyển sang mô hình canh tác lúa giảm phát thải nhằm tiết giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bà Hồ Thị Thúy Hằng, nông dân tại xã Mỹ Quí, cho biết trước đây người dân thường sử dụng nhiều giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật để đảm bảo năng suất. Tuy nhiên, sau khi tham gia dự án TRVC – mô hình canh tác lúa giảm phát thải thuộc Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao tại Đồng bằng sông Cửu Long – cách làm đã thay đổi đáng kể.

Gia đình bà Hằng tham gia mô hình trên diện tích 1,5 ha liên kết cùng Vinarice, đơn vị thuộc Vinaseed trong hệ sinh thái Tập đoàn PAN. Theo đó, nông dân được hướng dẫn áp dụng quy trình “1 phải, 5 giảm”, gồm sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống gieo sạ, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới và thất thoát sau thu hoạch.

“Trước đây cứ thấy sâu bệnh là tăng thuốc, còn giờ ruộng thông thoáng hơn nên sâu bệnh giảm rõ rệt”, bà Hằng chia sẻ.

Giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho người trồng lúa

Nhờ thay đổi phương thức canh tác, chi phí sản xuất của gia đình bà Hằng giảm từ khoảng 30 triệu đồng xuống còn 25 triệu đồng mỗi ha, trong khi năng suất lúa vẫn duy trì ổn định.

Theo bà, mỗi vụ sản xuất có thể mang về doanh thu khoảng 40-50 triệu đồng/ha tùy theo giá thị trường, lợi nhuận dao động từ 17-20 triệu đồng và có vụ đạt tới 20-30 triệu đồng.

Bên cạnh việc giảm lượng giống và vật tư đầu vào, nhiều hộ dân còn thay đổi cách quản lý nước trên đồng ruộng – yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất lúa gạo.

Gia đình bà Nguyễn Thị Mới tại xã Mỹ Quí hiện canh tác 5 ha lúa và đã tham gia mô hình TRVC trong hai vụ gần đây. Thay vì giữ ruộng ngập nước liên tục như trước, nước được điều tiết theo từng giai đoạn phát triển của cây lúa kết hợp phương pháp tưới khô xen kẽ.

Theo bà Mới, ban đầu bà khá lo lắng khi thấy ruộng khô, tuy nhiên sau quá trình áp dụng thực tế, cây lúa phát triển khỏe hơn, ít sâu bệnh và tiết kiệm đáng kể chi phí bơm nước.

“Lợi nhuận tăng thêm khoảng 2 triệu đồng mỗi ha, nhưng điều quan trọng hơn là giảm được nhiều chi phí thuốc và công chăm sóc”, bà nói.

Trong bối cảnh thị trường nông sản và lúa gạo ngày càng hướng tới tiêu chuẩn xanh, các mô hình canh tác bền vững đang nhận được nhiều sự quan tâm từ giới đầu tư hàng hóa phái sinh cũng như doanh nghiệp xuất khẩu. Theo ghi nhận từ Edu Trade, xu hướng giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yếu tố quan trọng đối với chuỗi giá trị gạo Việt Nam.

Hợp tác xã và doanh nghiệp đồng hành cùng mô hình lúa phát thải thấp

Ông Nguyễn Thành Nghiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Mỹ Đông III, cho biết hợp tác xã hiện triển khai mô hình trên diện tích khoảng 267 ha.

Việc tổ chức sản xuất đồng bộ giúp giảm chi phí đầu vào từ 10-15%, trong khi năng suất lúa vẫn duy trì quanh mức 6,5-6,7 tấn/ha.

Ngoài ra, rơm rạ sau thu hoạch được thu gom thay vì đốt bỏ nhằm giảm ô nhiễm môi trường và tận dụng làm nguyên liệu trồng nấm, qua đó tạo thêm nguồn thu cho nông dân. Đầu ra sản phẩm cũng được doanh nghiệp bao tiêu giúp giảm rủi ro biến động giá.

Theo ông Nguyễn Văn Bé Hai, Quyền Tổng giám đốc Vinarice, thách thức lớn nhất hiện nay là thay đổi tập quán canh tác lâu năm của người dân. Nhiều hộ ban đầu lo ngại giảm vật tư đầu vào sẽ ảnh hưởng năng suất, nhưng thực tế cho thấy sản lượng vẫn được đảm bảo trong khi lợi nhuận cải thiện đáng kể.

Mô hình còn được vận hành theo cơ chế “trao thưởng theo kết quả”, trong đó lượng giảm phát thải thực tế sẽ được quy đổi thành phần thưởng để tái đầu tư cho dự án. Khoảng 30% giá trị được chia trực tiếp cho nông dân, 10% dành cho hợp tác xã và phần còn lại phục vụ đào tạo, chuyển giao kỹ thuật.

Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao vượt kế hoạch triển khai

Các mô hình giảm phát thải hiện được triển khai trong khuôn khổ Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 theo Quyết định 1490 của Thủ tướng Chính phủ.

Đề án được triển khai tại 12 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long nhằm tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, giảm phát thải và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mục tiêu giai đoạn 2024-2025 là phát triển khoảng 180.000 ha, tuy nhiên sau hai năm triển khai diện tích thực tế đã vượt 354.000 ha.

Các mô hình canh tác bền vững giúp giảm mạnh lượng giống gieo sạ, phân đạm và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật so với phương pháp truyền thống.

Số liệu năm 2024 cho thấy thu nhập của nông dân tham gia mô hình tăng trung bình từ 13,4% trở lên. Đồng thời, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam cũng đã bước đầu xây dựng thương hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.

Hiện diện tích được cấp nhãn hiệu đạt hơn 18.000 ha với sản lượng tương ứng khoảng 75.000 tấn gạo. Trong đó, khoảng 500 tấn đã được xuất khẩu sang Nhật Bản – thị trường nổi tiếng với các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt.

Doanh nghiệp mở rộng chuỗi giá trị lúa gạo xuất khẩu

Ở quy mô doanh nghiệp, mô hình giảm phát thải đang được mở rộng theo hướng chuỗi giá trị khép kín từ giống, sản xuất đến xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Trà My, Tổng giám đốc Tập đoàn PAN, cho biết tập đoàn đang triển khai mô hình thông qua Vinarice với tổng diện tích khoảng 48.500 ha sau ba vụ, chiếm gần 60% tổng diện tích dự án TRVC.

Mỗi vụ có khoảng 5.500 hộ nông dân tham gia, tương đương hơn 11.000 lượt hộ sau ba vụ triển khai. Theo bà My, lợi nhuận của nông dân đã tăng từ 50-58%, vượt xa kỳ vọng ban đầu của dự án.

Song song với hoạt động sản xuất, doanh nghiệp cũng hoàn thiện chuỗi giá trị khép kín và hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu cho gạo Việt Nam.

Nhiều lô gạo hiện đạt giá khoảng 1.300 USD/tấn, trong khi một số dòng gạo tím đặc sản đã xuất khẩu sang châu Âu với giá lên tới 2.300 USD/tấn.

“Có những lúc chúng tôi thực sự xúc động khi thấy bà con thay đổi cách làm và cải thiện được thu nhập”, bà Trà My chia sẻ.