OPEC với Mỹ: Ai kiểm soát giá dầu?

Dầu thô là mặt hàng có giá trị nhất về khối lượng giao dịch và là một trong những mặt hàng được sử dụng rộng rãi nhất. Trong một thế giới với nhiều người tiêu dùng và nhà sản xuất, một quốc gia hay tổ chức đơn lẻ không còn có thể “kiểm soát” giá dầu thô được thiết lập trên thị trường toàn cầu có tính thanh khoản cao.

Nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC)  được thành lập năm 1960 để bảo vệ lợi ích của các nước xuất khẩu dầu thô Trung Đông trong một thị trường bị chi phối – và thao túng – bởi Hoa Kỳ, lúc bấy giờ là nước tiêu thụ và sản xuất lớn nhất thế giới.

Năm 1973, các thành viên Ả Rập của OPEC đã thể hiện sức mạnh ngày càng tăng của các nước xuất khẩu dầu mỏ bằng lệnh cấm vận dầu mỏ gây thiệt hại nặng nề nhắm vào Mỹ và các nước phương Tây ủng hộ Israel. Sự kiện này đánh dấu đỉnh điểm ảnh hưởng của OPEC đối với thị trường dầu mỏ trong bối cảnh sản lượng của Mỹ giảm nhanh chóng.

Vận mệnh của OPEC và Mỹ đã tiếp tục biến động trong những năm qua với các chu kỳ bùng nổ và suy thoái dầu mỏ, cùng với sự phục hồi sản lượng dầu khí trong nước của Mỹ dựa trên những tiến bộ trong công nghệ khai thác dầu khí bằng phương pháp thủy lực. Sự phát triển của các nguồn năng lượng mới ở Biển Bắc, các mỏ dầu cát của Canada và ngoài khơi bờ biển châu Phi, Úc và châu Mỹ đã hạn chế tầm ảnh hưởng toàn cầu của cả OPEC và các nhà sản xuất của Mỹ, trong bối cảnh tiêu thụ tăng trưởng nhanh chóng ở Trung Quốc, Ấn Độ và các nước đang phát triển khác.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về sự cạnh tranh lịch sử giữa OPEC và Mỹ cũng như sự phát triển của mối quan hệ này.

Hoa Kỳ

Năm 1960, năm OPEC được thành lập, Mỹ là nước sản xuất dầu thô hàng đầu thế giới. Mặc dù lượng dầu thô nhập khẩu của Mỹ đã đạt tổng cộng một triệu thùng mỗi ngày, nhưng đó là mức giá do các công ty dầu mỏ hàng đầu thế giới của nước này ấn định và được hỗ trợ bởi hạn ngạch nhập khẩu.

Năm 1959, Mỹ áp dụng hạn ngạch nhập khẩu, giới hạn ở mức 9% tổng tiêu thụ trong nước. Năm năm trước đó, một tập đoàn các công ty dầu mỏ của Mỹ đã giành quyền kiểm soát sản lượng dầu thô của Iran sau một cuộc đảo chính được phương Tây hậu thuẫn.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ về tiêu thụ của Mỹ trong những năm 1960, cùng với sự sụt giảm sản lượng dầu thô trong nước suốt những năm 1970, đã làm tăng sức mạnh thị trường của các nước xuất khẩu dầu mỏ, bao gồm cả OPEC. Hình ảnh những hàng dài người xếp hàng tại các trạm xăng ở Mỹ trong thời kỳ cấm vận dầu mỏ năm 1973-1974 đã củng cố quan điểm coi OPEC là kẻ thù trong mắt người dân Mỹ.

Các biện pháp tiết kiệm năng lượng và nỗ lực thăm dò được thúc đẩy bởi giá dầu cao trong những năm 1970 đã gieo mầm cho sự suy giảm năng lượng diễn ra sau đó vào những năm 1980 và 1990.

Khi sản lượng dầu khí trong nước của Mỹ phục hồi mạnh mẽ nhờ sự phát triển nhanh chóng của các nguồn dầu đá phiến bắt đầu từ năm 2011, sự cạnh tranh với OPEC lại trỗi dậy như một cuộc cạnh tranh giữa các nhà sản xuất. Khi Ả Rập Xê Út tăng sản lượng bắt đầu từ năm 2014, làm giảm giá dầu thô, mục tiêu đã được nêu rõ là nhằm đảo ngược những thành quả lớn gần đây trong sản lượng dầu đá phiến của Mỹ.

Từ năm 2000, một loạt các đề xuất lập pháp liên tục được đưa ra tại Quốc hội Hoa Kỳ nhằm mục đích đưa OPEC vào diện điều chỉnh của luật chống độc quyền của Hoa Kỳ như một tập đoàn độc quyền. Chưa có đạo luật nào được ban hành.

OPEC 

Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) được thành lập năm 1960 bởi các nước đang phát triển xuất khẩu dầu mỏ nhằm khẳng định quyền kiểm soát đối với sản lượng trong nước và nguồn cung toàn cầu. Năm thành viên sáng lập là Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Xê Út và Venezuela. Sau các lần gia nhập và một vài lần rời đi, OPEC hiện có 12 thành viên:

• Algeria
• Congo
• Guinea Xích đạo
• Gabon
• Iran
• Iraq
• Kuwait
• Libya
• Nigeria
• Ả Rập Xê Út
• Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
• Venezuela

Mỗi thành viên của tổ chức có một phiếu bầu và tất cả các quyết định của OPEC về sản lượng dầu mỏ đều cần sự đồng thuận tuyệt đối. (Thành viên mới có thể được kết nạp nếu được sự chấp thuận của ba phần tư số thành viên, bao gồm tất cả các quốc gia sáng lập.)

Trên thực tế, Ả Rập Xê Út từ lâu đã đóng vai trò rất lớn trong việc ra quyết định của OPEC vì đây là nhà sản xuất và xuất khẩu hàng đầu của tổ chức, đồng thời nắm giữ tỷ trọng lớn hơn nữa trong tổng công suất sản xuất dự trữ của nhóm. Năm 2023, Ả Rập Xê Út chiếm 35% sản lượng dầu thô của OPEC, gấp hơn hai lần so với Iraq, nhà sản xuất lớn thứ hai trong tổ chức này. Dầu thô của OPEC chiếm 27% tổng sản lượng dầu khí toàn cầu năm 2023.

Tất cả các thành viên OPEC đều được hưởng lợi từ giá dầu cao hơn do hạn ngạch cung ứng được tổ chức này thông qua, nhưng mỗi thành viên cũng có động lực để cung cấp dầu thô vượt quá hạn ngạch của mình nhằm tối đa hóa doanh thu từ dầu mỏ. Quy mô sản xuất của Ả Rập Xê Út so với các thành viên OPEC khác tạo thêm động lực cho các quốc gia này cung cấp lượng dầu thô nhiều nhất có thể, trong giới hạn cho phép của nhà sản xuất chủ đạo của OPEC. Do đó, những cáo buộc gian lận về chỉ tiêu đã xuất hiện xuyên suốt lịch sử của tổ chức, thách thức những tuyên bố của các nhà phê bình rằng đây là một tập đoàn độc quyền hiệu quả.

Cuối năm 2016, OPEC đã nhất trí phối hợp nguồn cung dầu thô với 10 quốc gia không thuộc OPEC trong khuôn khổ OPEC+. Các thành viên không thuộc OPEC tham gia OPEC+ bao gồm Nga, Kazakhstan, Azerbaijan, Malaysia, Mexico, Bahrain, Brunei, Oman, Sudan và Nam Sudan. Các thỏa thuận cung ứng của OPEC+, giống như của OPEC, đòi hỏi sự đồng thuận giữa các thành viên.

Mặc dù sản lượng dầu thô của Nga sánh ngang với Ả Rập Xê Út, nhưng nước này lại có công suất sản xuất dự trữ ít hơn nhiều. Sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga vào tháng 2 năm 2022, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã tái khẳng định cam kết của Saudi Arabia đối với OPEC+.

OPEC đối đầu với Hoa Kỳ – Tương lai

Mỗi khi giá xăng tăng, hàng triệu người lái xe ở Mỹ đều chú ý. Không có sản phẩm tiêu dùng nào khác có giá cả được hiển thị công khai hoặc được thảo luận thường xuyên như vậy. Từ những năm 1970, các chính trị gia Mỹ thường xuyên đổ lỗi cho OPEC về việc giá năng lượng tăng cao.

Là một nhóm các nhà sản xuất quốc gia thường được mô tả như một tập đoàn độc quyền và tập trung ở Trung Đông, một khu vực từ lâu được coi là thù địch với lợi ích của Mỹ, OPEC đã trở thành mục tiêu dễ bị tấn công. Trong những năm gần đây, nhóm này đã tìm cách cải thiện hình ảnh của mình tại Mỹ, nhưng kết quả thu được rất hạn chế.

Trong ngắn hạn, OPEC và các nhà sản xuất dầu đá phiến của Mỹ tiếp tục cạnh tranh giành thị phần toàn cầu. Không giống như OPEC, các công ty Mỹ phải tuân thủ các điều khoản chống độc quyền, ngăn cấm họ phối hợp các kế hoạch cung ứng. Việc khoan dầu đá phiến có chi phí sản xuất cao hơn so với các giếng thẳng đứng truyền thống tại các mỏ dầu của Ả Rập Xê Út. Nguồn tài nguyên đá phiến cũng có đường cong suy giảm dốc hơn , nghĩa là sản lượng từ các giếng đá phiến giảm nhanh hơn so với các giếng thông thường.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ dự báo sản lượng dầu thô của Mỹ sẽ đạt đỉnh vào năm 2030, trong khi sản lượng của OPEC dự kiến ​​sẽ tiếp tục tăng cho đến năm 2050.

Phần lớn sự tăng trưởng tiêu thụ năng lượng dự kiến ​​sẽ diễn ra ở các nước đang phát triển châu Á, nơi nhu cầu về nhiên liệu lỏng từ dầu mỏ dự kiến ​​sẽ tăng 1,7% mỗi năm cho đến năm 2050, nhanh gấp ba lần so với ở Mỹ.

Khi OPEC xuất khẩu nhiều dầu thô hơn sang châu Á trong khi sản lượng và tiêu thụ của Mỹ tăng trưởng chậm lại theo thời gian, sự cạnh tranh lịch sử giữa Mỹ và OPEC có thể giảm bớt. Nhưng nó cũng có thể bùng phát trở lại tùy thuộc vào các rủi ro địa chính trị, bao gồm biến đổi khí hậu và tương lai của mối quan hệ Mỹ-Ả Rập Xê Út vốn đã suy yếu gần đây.

Bạn muốn bắt đầu tìm hiểu thị trường hàng hóa phái sinh, chiến lược đầu tư Xăng dầu hiệu quả, nhưng chưa biết nên học từ đâu?

Hãy theo dõi chuyên mục Kiến thức hàng hóa tại eutrade.vn để cập nhật thêm các bài viết dễ hiểu, thực tế và bài bản về hàng hóa, giao dịch phái sinh và tư duy đầu tư đúng ngay từ đầu.