Kinh tế Indonesia đang đứng trước bờ vực sụp đổ?

Kinh tế Indonesia đang đối mặt với nhiều áp lực khi chứng khoán giảm mạnh, đồng rupiah mất giá và việc làm chính thức thu hẹp. Những lo ngại về chính sách, ngân sách và tính minh bạch của thị trường tiếp tục ảnh hưởng đến niềm tin nhà đầu tư.

Chứng khoán Indonesia giảm mạnh sau cảnh báo của MSCI

Từng được đánh giá cao về sự ổn định, Indonesia hiện chứng kiến những biến động trên thị trường tài chính. Các cảnh báo về khả năng hạ bậc thị trường xuất hiện trong bối cảnh dòng vốn chịu sức ép từ giá dầu và lãi suất Mỹ.

Thị trường giảm hơn 11% trong phiên 16/10

Trong cảnh báo ngày 15/10, MSCI cho rằng Indonesia thiếu các biện pháp thực thi có ý nghĩa để xử lý hành vi thao túng thị trường. Tổ chức này bắt đầu tham vấn về khả năng hạ bậc thị trường Indonesia xuống cùng nhóm với những quốc gia chịu trừng phạt quốc tế hoặc trải qua bất ổn kinh tế kéo dài.

MSCI cũng cảnh báo khả năng loại Indonesia khỏi các chỉ số tham chiếu, vốn có vai trò định hướng quyết định đầu tư của nhiều nhà quản lý quỹ toàn cầu.

Chứng khoán Indonesia giảm hơn 11% trong phiên 16/10, mức giảm trong một ngày chưa từng ghi nhận kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998. Đến ngày 19/10, thị trường tiếp tục mất gần 4%.

Tính từ đầu năm, giá trị thị trường chứng khoán nước này đã giảm gần 40%, đưa Indonesia vào nhóm thị trường có kết quả kém trên thế giới.

Đồng rupiah vượt ngưỡng 18.000 đổi một USD

Ngày 16/10, đồng rupiah lần đầu vượt ngưỡng 18.000 rupiah/USD.

Giá dầu cao và lãi suất Mỹ tăng khiến dòng USD rời khỏi Indonesia, gây thêm sức ép lên đồng nội tệ. Sự phụ thuộc vào nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu làm nền kinh tế dễ bị tổn thương hơn trước những biến động này.

Trước cảnh báo của MSCI, Moody’s và Fitch đã hạ triển vọng tín nhiệm Indonesia từ ổn định xuống tiêu cực hồi đầu năm.

Tháng trước, khi được hỏi về nguy cơ hạ bậc thị trường, Tổng thống Prabowo Subianto phản đối việc các tổ chức bên ngoài quyết định xếp hạng Indonesia, đồng thời nhấn mạnh chủ quyền quốc gia.

Áp lực ngân sách và thay đổi chính sách làm suy giảm niềm tin

Bên cạnh tác động từ cuộc chiến tại Iran và thuế quan của Mỹ, các quyết định trong nước cũng khiến nhà đầu tư thận trọng. Những lo ngại tập trung vào chi tiêu ngân sách, vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế và sự ổn định của đội ngũ hoạch định chính sách.

Chương trình bữa ăn miễn phí dự kiến tốn 30 tỷ USD mỗi năm

Tổng thống Prabowo tiếp tục thúc đẩy các chương trình trợ cấp, trong đó có cung cấp bữa ăn miễn phí cho hơn 80 triệu học sinh, với chi phí ước tính 30 tỷ USD mỗi năm.

Nghị sĩ đối lập Harris Turino cho rằng nếu tạm dừng chương trình trong ba ngày, khoản tiết kiệm có thể đủ trang trải học phí đại học cho 20.000 sinh viên trong suốt 10 năm.

Nhà đầu tư cũng bày tỏ hoài nghi trước chủ trương quốc hữu hóa tài sản và việc sử dụng một quỹ đầu tư quốc gia mới thành lập để triển khai chương trình nghị sự của tổng thống.

Biến động nhân sự làm gia tăng lo ngại về điều hành kinh tế

Trước đại dịch, Indonesia được nhà đầu tư quốc tế đánh giá cao nhờ tuân thủ nghiêm trần thâm hụt ngân sách, giữ nợ chính phủ ở khoảng 30% GDP. Ngân hàng trung ương khi đó cũng được nhìn nhận là cơ quan độc lập và ổn định.

Tuy nhiên, việc các nhà hoạch định chính sách chủ chốt đột ngột rời nhiệm sở đã làm gia tăng lo lắng.

Tháng 9/2025, ông Prabowo miễn nhiệm Bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani, người từng được đánh giá là nhân tố bảo đảm sự ổn định dưới thời cựu Tổng thống Joko Widodo. Đến tháng 7/2026, thống đốc ngân hàng trung ương được đánh giá cao cũng bất ngờ từ chức.

Độ tin cậy của số liệu thống kê chính thức đồng thời bị đặt câu hỏi. Công ty nghiên cứu độc lập Capital Economics nhận định mức tăng trưởng nhanh hơn trong quý IV/2025 khó phù hợp với những dữ liệu khác đang cho thấy nền kinh tế suy yếu.

Việc làm thu hẹp, tầng lớp trung lưu giảm quy mô

Dù Indonesia vẫn công bố tốc độ tăng trưởng cao, các chỉ báo về thu nhập, tiết kiệm và việc làm cho thấy nhiều khó khăn. Tại quốc gia gần 290 triệu dân, sức ép kinh tế đang hiện diện trong đời sống của cả người tìm việc lẫn người có thu nhập ổn định.

Thất nghiệp thanh niên quanh 17%

Quy mô tầng lớp trung lưu Indonesia đã giảm khoảng 19% so với mức đỉnh. Tỷ lệ tiết kiệm của nhóm thu nhập thấp giảm mạnh, trong khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên duy trì quanh 17%, thuộc nhóm cao tại châu Á.

Trường hợp Novri Putra phản ánh khoảng cách giữa kỳ vọng nghề nghiệp và thực tế thị trường lao động. Khi vào đại học năm 2018, anh chứng kiến kinh tế tăng trưởng, ngành công nghệ phát triển và nhu cầu kỹ sư phần mềm tăng cao.

Tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin tại Jakarta năm ngoái, Putra mong tìm được việc làm ổn định. Tuy nhiên, ở tuổi 28, anh đang chạy xe ôm công nghệ thay vì làm lập trình viên web, kiếm khoảng 220 USD, tương đương 5,7 triệu đồng mỗi tháng.

Muhammad Fajar, 21 tuổi, hiện bán hàng rong tại trung tâm Jakarta. Sau khi tốt nghiệp trường trung học nghề chuyên ngành kỹ thuật xe máy ba năm trước, anh đã nộp hồ sơ tới hơn 100 công ty nhưng không nhận được phản hồi và sẵn sàng làm gần như bất kỳ công việc nào.

Theo Reinita Hariyanti, nhà sáng lập một tổ chức hỗ trợ người mất việc, làn sóng sa thải đã lan từ các công ty khởi nghiệp công nghệ sang những ngành khác. Việc làm chính thức thu hẹp trong khi số người tìm việc tăng lên.

Người có việc làm cũng cắt giảm chi tiêu

Cut Erika Ananda Fatimah, giảng viên đại học 52 tuổi, có thu nhập khoảng 820 USD, tương đương 21 triệu đồng mỗi tháng, cho biết đã cắt giảm nhiều khoản chi.

Bà từ bỏ các hoạt động như uống cà phê Starbucks, du lịch Malaysia, mua quần áo và tập gym. Xu hướng tiết kiệm này tạo thêm sức ép lên nền kinh tế vốn phụ thuộc lớn vào tiêu dùng trong nước.

Cùng lúc, lạm phát tăng và tình trạng thiếu nhiên liệu tại nhiều thành phố tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Rủi ro tại Indonesia có thể tác động đến chuỗi cung ứng

Những lo ngại hiện nay không chỉ liên quan đến tài chính trong nước. Vai trò của Indonesia trong sản xuất và xuất khẩu hàng hóa khiến diễn biến kinh tế nước này được theo dõi từ góc độ chuỗi cung ứng.

Khả năng lan truyền tài chính được đánh giá hạn chế

Phillip Wool, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu và quản lý danh mục tại công ty đầu tư Rayliant của Mỹ, cho rằng các lo ngại của MSCI chủ yếu liên quan riêng đến Indonesia.

Nước này chiếm tỷ trọng nhỏ trong danh mục của phần lớn nhà đầu tư vào thị trường mới nổi. Vì vậy, ông đánh giá rủi ro tài chính tập trung tại Indonesia và khó lan sang các nước trong khu vực.

Sản xuất và xuất khẩu hàng hóa có thể chịu ảnh hưởng

Indonesia là nền kinh tế nghìn tỷ USD duy nhất tại Đông Nam Á. Theo nội dung bài viết, nước này đứng đầu thế giới về sản xuất dầu cọ, niken và búp bê Barbie, đồng thời là nhà xuất khẩu lớn về than nhiệt, đồng và khí tự nhiên.

Nếu xảy ra khủng hoảng kinh tế, hoạt động sản xuất xe điện có thể bị gián đoạn; giá thực phẩm, hàng tiêu dùng và năng lượng toàn cầu cũng có nguy cơ tăng.

Ferry Latuhihin, cựu kinh tế trưởng Ngân hàng International Indonesia và từng tham gia hội đồng tư vấn cho ông Prabowo trước khi chính quyền mới nhậm chức, cảnh báo những sức ép tích tụ có thể dẫn đến bất ổn.

Cựu Bộ trưởng Thương mại Thomas Lembong cũng cho rằng quá nhiều vấn đề đang xuất hiện cùng lúc, khiến nền kinh tế tiến gần hơn tới tình trạng nguy hiểm. Các chuyên gia được dẫn trong bài đánh giá Indonesia đang ở thời điểm dễ bùng phát bất ổn hơn bất kỳ giai đoạn nào kể từ năm 1998.

Nguồn: Cafe F