Lộ diện “kho báu” kim loại chiến lược tại Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu đang khát khao các kim loại phục vụ công nghiệp năng lượng xanh, Việt Nam đang nắm giữ một lợi thế địa chất khổng lồ mang tên Niken. Sự bùng nổ của chuỗi cung ứng pin xe điện đang biến nguồn tài nguyên này thành tâm điểm chú ý của giới đầu tư quốc tế.

Bức tranh trữ lượng Niken toàn cầu và vị thế địa chất của Việt Nam

Theo đánh giá từ S&P Global và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thế giới đang bước vào một chu kỳ chuyển đổi năng lượng mạnh mẽ. Việc tiêu thụ dầu mỏ trong lĩnh vực vận tải sẽ sụt giảm, nhường chỗ cho kỷ nguyên bùng nổ của xe điện trong thập kỷ tới. Xu hướng này trực tiếp châm ngòi cho cơn khát các kim loại thiết yếu dùng trong sản xuất pin, đặc biệt là Niken – kim loại màu trắng bạc, bề mặt bóng láng đang được giới công nghiệp săn lùng gắt gao.

Dữ liệu từ Cơ quan Khảo sát địa chất Hoa Kỳ chỉ ra, tài nguyên niken trên toàn cầu hiện ước tính đạt hơn 350 triệu tấn. Trong đó, Indonesia đang là “ông trùm” với khoảng 55 triệu tấn trữ lượng, xếp sau là Úc với 24 triệu tấn.

Theo CafeF, tại thị trường nội địa, số liệu từ Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ – Luyện kim (Bộ Công Thương) cho thấy Việt Nam đang sở hữu “kho báu” niken với tổng trữ lượng và tài nguyên ước tính khoảng 3,6 triệu tấn. Đáng chú ý, dòng tài nguyên này phân bổ tập trung cao độ, trong đó tỉnh Thanh Hóa thâu tóm vị thế dẫn đầu với hơn 3 triệu tấn niken (chủ yếu đi kèm trong quặng crôm tại mỏ Cổ Định nhưng hiện chưa có giải pháp thu hồi tối ưu). Các vị trí tiếp theo thuộc về Sơn La với 420.523 tấn và Cao Bằng ghi nhận 133.677 tấn (chủ yếu là quặng niken – đồng xâm tán).

Bài toán tiêu chuẩn hóa và tầm nhìn quy hoạch chiến lược

Để thương mại hóa và nâng cao chuỗi giá trị, chất lượng quặng tinh niken cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Tuy nhiên, theo Cục Thông tin, Thống kê (Bộ Khoa học và Công nghệ), tính đến năm 2021, Việt Nam vẫn vắng bóng các tiêu chuẩn quốc gia cụ thể dành cho quặng tinh niken nói chung và niken sunfua nói riêng. Việc thiết lập khung tiêu chuẩn này là nền tảng sống còn để định hướng công nghệ, phân loại sản phẩm và tối ưu hóa tài nguyên.

Về mặt chính sách, ngay từ năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản đến năm 2025, tầm nhìn 2035. Theo lộ trình, đến năm 2025, ngành khai khoáng phải đạt mục tiêu sản lượng 118.000 tấn tinh quặng niken. Đồng thời, Việt Nam sẽ đưa vào vận hành 2 nhà máy sản xuất sản phẩm niken với tổng công suất thiết kế đạt 8.000 – 11.000 tấn/năm.

Tiếp nối chiến lược đó, quy hoạch thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến 2050 tiếp tục siết chặt việc quản lý các khoáng sản chiến lược (như niken, bô-xít, đất hiếm…). Theo đó, các doanh nghiệp chỉ được cấp phép khi có đủ năng lực đầu tư công nghệ chế biến sâu hiện đại. Ngành cũng sẽ mạnh tay chấm dứt việc khai thác mỏ nhỏ lẻ, phân tán để gom về các cụm mỏ quy mô lớn, đầu tư đồng bộ.

Lực đẩy FDI và công nghệ khai thác “mỏ xanh”

Sức hút từ trữ lượng niken nội địa đã nhanh chóng thu hút dòng vốn ngoại. Điển hình là thương vụ năm 2019, khi Blackstone Minerals (công ty khai khoáng từ Australia) tiến hành mua lại 90% cổ phần tại Công ty TNHH Mỏ Niken Bản Phúc (Sơn La).

Với tầm nhìn chiến lược, Blackstone Minerals đang xây dựng một chu trình khép kín: kết hợp giữa khai thác (thượng nguồn) tại mỏ Bản Phúc và tinh luyện (hạ nguồn) ngay tại Sơn La. Mục tiêu tối thượng của tổ hợp này là sản xuất ra tiền chất NCM (Nickel-Cobalt-Manganate) cung ứng cho ngành công nghiệp pin lithium-ion (Li-ion) khu vực châu Á.

Điểm đột phá của dự án nằm ở mô hình vận hành bền vững. Theo Báo Chính phủ, bằng việc sử dụng nguồn năng lượng thủy điện tái tạo, Blackstone hướng tới việc cung cấp các sản phẩm có chứng nhận “xanh”, giảm thiểu tối đa khí thải CO2 và đặt mục tiêu không phát thải CO2 trong tương lai. Hướng đi này không chỉ tối ưu hóa việc khai thác nguồn quặng niken xâm tán đặc thù tại Bản Phúc mà còn tạo ra hàng loạt việc làm, đưa Việt Nam tiến sâu hơn vào bản đồ cung ứng kim loại xanh toàn cầu.