
Đề xuất trao quyền tự quyết giá xăng dầu giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong kinh doanh. Tuy nhiên, cửa hàng bán lẻ nhỏ lo ngại đầu mối có thể chi phối giá, giảm chiết khấu và gia tăng áp lực cạnh tranh.
Đề xuất doanh nghiệp tự quyết định giá bán
Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu. Phương án được đề cập cho phép doanh nghiệp tự tính toán giá, thay cho cơ chế Nhà nước công bố giá bán lẻ tối đa theo kỳ điều hành 7 ngày.
Theo bản dự thảo thứ 14, thương nhân đầu mối và nhà phân phối ngoài hệ thống được tự định giá theo thị trường, đồng thời kê khai, kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý.
Nhà phân phối và cửa hàng thuộc hệ thống không được bán cao hơn giá do đầu mối cấp hàng đưa ra. Đầu mối cũng tự xác định lợi nhuận định mức theo thực tế kinh doanh.
Doanh nghiệp bán lẻ đánh giá cơ chế này giúp cân đối chi phí, lợi nhuận và thu hút khách hàng. Người dân có thêm lựa chọn khi các cây xăng áp dụng giá khác nhau.
Lo chiết khấu giảm và quyền định giá bị thu hẹp

Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Hải Âu Phát, sở hữu 4 cửa hàng tại Lâm Đồng, cho rằng dự thảo chưa làm rõ cách phân bổ chi phí và lợi nhuận giữa các khâu.
Nếu đầu mối quyết định giá bán buôn cùng lợi nhuận dành cho đơn vị phía sau, chiết khấu bán lẻ có thể giảm về 0 đồng, gây khó khăn cho việc trang trải vận chuyển, nhân công và vận hành.
Ông kiến nghị từng thương nhân được xác định lợi nhuận của mình.
VINPA cũng cho rằng giới hạn giá theo đầu mối chưa phù hợp, bởi mỗi nhà phân phối có chi phí tạo nguồn, vận chuyển và năng lực tài chính khác nhau.
Petrolimex lưu ý nhà phân phối có thể đang tuân thủ giới hạn nhưng lại vượt giá tham chiếu sau khi đầu mối giảm giá. Tập đoàn đề nghị làm rõ thời điểm đối chiếu để hạn chế rủi ro hậu kiểm.
Cửa hàng nhỏ chịu áp lực cạnh tranh
Ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty xăng dầu Bội Ngọc, cho biết cửa hàng độc lập vừa mua hàng từ đầu mối, vừa cạnh tranh với hệ thống bán lẻ của nhà cung cấp.
Khi đầu mối giảm giá tại điểm bán trực thuộc, cửa hàng độc lập vẫn phải bảo đảm mức bán đủ bù chi phí. Ông đề nghị rà soát quy định cạnh tranh, xem xét hạch toán riêng hệ thống bán lẻ của đầu mối.
Một doanh nghiệp sở hữu hai cây xăng tại TP.HCM nhận định cửa hàng lớn dễ chấp nhận lợi nhuận mỏng nhờ chi phí bình quân thấp. Cửa hàng nhỏ khó giảm giá tương ứng vì phải phân bổ chi phí trên sản lượng ít hơn.
Ngược lại, Hải Âu Phát lo địa bàn ít cửa hàng có thể thiếu động lực giảm giá, nên cần kê khai, niêm yết và giám sát phù hợp.
Minh bạch dữ liệu và duy trì công cụ điều tiết
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng cơ chế thị trường có thể tăng cạnh tranh nhưng chưa chắc bình ổn giá. Xăng dầu chịu tác động từ thị trường thế giới, trong khi người mua có ít lựa chọn thay thế ngắn hạn.
Ông nhấn mạnh cần đủ chủ thể tham gia, hạn chế tập trung thị trường và thông đồng. Dữ liệu giá, hóa đơn và tồn kho cần được số hóa để kiểm tra, đối chiếu.
Doanh nghiệp cần duy trì dự trữ bắt buộc, còn Nhà nước cần dự trữ chiến lược để ứng phó cú sốc lớn. Cơ chế tự quyết giá hiện vẫn là đề xuất trong dự thảo.