Áp lực tồn kho và đường nhập lậu đang gây áp lực lớn lên ngành mía đường

Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết trên thị trường thế giới, giá đường trong tháng 4/2026 diễn biến theo xu hướng giảm trong nửa đầu tháng nhưng phục hồi trở lại vào cuối tháng. Theo thông tin từ tổ chức ISO, giá đường chịu tác động bởi nhiều yếu tố như biến động thị trường dầu mỏ, rủi ro địa chính trị và những lo ngại về chuỗi cung ứng toàn cầu.

GIÁ ĐƯỜNG VIỆT NAM THẤP NHẤT KHU VỰC

Giá đường thô trung bình theo chỉ số ISA trong tháng 4/2026 giảm xuống còn 14,30 US cent/pound, thấp hơn 0,07 US cent/pound so với tháng 3/2026. Trong khi đó, giá đường trắng trung bình theo chỉ số ISO giảm còn 425,25 USD/tấn, thấp hơn mức 432,69 USD/tấn của tháng trước.

Tuy nhiên, vào cuối tháng, giá đường thế giới đã tăng trở lại nhờ những thông tin dự báo thiếu hụt nguồn cung trong niên vụ 2026-2027. Bên cạnh đó, giá dầu tăng cao cũng thúc đẩy các nhà máy tại Brazil chuyển nhiều mía sang sản xuất nhiên liệu sinh học thay vì sản xuất đường, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung toàn cầu.

Ngoài ra, sản lượng đường của Ấn Độ được dự báo giảm, cùng với việc phân bổ sản lượng hạn chế cho sản xuất đường tại khu vực Trung Nam Brazil và công suất lọc dầu thấp tại khu vực Vịnh Ba Tư cũng góp phần hỗ trợ giá đường thế giới phục hồi trong nửa cuối tháng 4/2026.

Tại khu vực châu Á, giá đường nội địa tại nhiều quốc gia tiếp tục duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với Việt Nam. Tại Philippines, giá đường luyện bán sỉ ở khu vực Metro Manila dao động quanh mức 3.395–3.410 peso/bao 50 kg trong suốt tháng 4/2026. Trong khi đó, giá đường tại Indonesia tăng nhẹ qua từng tuần, đạt khoảng 18.334 rupiah/kg vào cuối tháng.

Ở thị trường Trung Quốc, giá đường trắng giao ngay cũng tăng dần trong tháng, từ mức 5.325 nhân dân tệ/tấn lên khoảng 5.369 nhân dân tệ/tấn vào cuối tháng 4/2026.

Khi quy đổi sang tiền Việt Nam, giá đường bình quân tại Philippines đạt khoảng 28.177 đồng/kg, tương đương 167% giá đường Việt Nam; Indonesia đạt khoảng 27.873 đồng/kg, tương đương 165%; còn Trung Quốc ở mức khoảng 19.434 đồng/kg, tương đương 115% giá đường Việt Nam. Trong khi đó, giá đường bình quân tại Việt Nam chỉ khoảng 16.892 đồng/kg.

Theo đánh giá của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, giá đường trong nước thấp không phải do thiếu năng lực sản xuất mà chủ yếu do thị trường bị chi phối bởi đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc xuất xứ. Trong tháng 4/2026, nguồn cung đường trong nước tiếp tục dư thừa khi cùng lúc có đường sản xuất từ mía trong nước, đường nhập khẩu từ ASEAN và lượng lớn đường nhập lậu tràn vào thị trường.

Giá đường sản xuất từ mía trong nước hiện dao động khoảng 16.000-16.600 đồng/kg đối với đường kính trắng; đường tinh luyện ở mức 17.000-17.600 đồng/kg. Tuy nhiên, mức giá này vẫn gặp khó trong cạnh tranh do sự hiện diện phổ biến của đường nhập lậu trên thị trường.

Báo cáo cũng cho thấy lượng tiêu thụ đường sản xuất từ mía trong tháng 4/2026 đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm gần đây. Đây là áp lực lớn đối với các doanh nghiệp mía đường cũng như vùng nguyên liệu của nông dân.

ĐƯỜNG NHẬP LẬU TIẾP TỤC GÂY ÁP LỰC LỚN  LÊN NGÀNH MÍA ĐƯỜNG

Trong lĩnh vực chống buôn lậu, hoạt động gian lận thương mại đường nhập lậu trong tháng 4/2026 tiếp tục diễn ra tại nhiều địa phương, dù chỉ ghi nhận một số vụ việc bị xử lý.

Tại Đà Nẵng, ngày 10/4/2026, Giám đốc Sở Công Thương thành phố đã ban hành quyết định xử phạt hành chính 70 triệu đồng đối với một cá nhân kinh doanh hàng hóa nhập lậu, đồng thời tịch thu 6 tấn đường tinh luyện nhãn hiệu MITR PHOL xuất xứ Thái Lan.

Đáng chú ý, trong tháng 4/2026, Hiệp hội Mía đường Việt Nam phối hợp cùng một số cơ quan báo chí khảo sát thực tế tại khu vực sông Sê Pôn, đoạn qua xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị – một trong những điểm nóng buôn lậu đường qua biên giới Việt – Lào.

Theo ghi nhận, tại khu vực Dansavanh của Lào, cách cửa khẩu quốc tế Lao Bảo khoảng 3 km, lượng đường tập kết thường xuyên lên tới 3.000-5.000 tấn. Các đối tượng tổ chức vận chuyển nhỏ lẻ nhưng liên tục bằng đò ngang qua sông Sê Pôn, mỗi chuyến từ 3-5 tấn đường.

Sau khi đưa qua biên giới, đường lậu được tập kết tại nhà dân hoặc các kho tạm dọc biên giới rồi tiếp tục vận chuyển sâu vào nội địa bằng xe máy, xe tải nhỏ hoặc trà trộn vào xe khách. Riêng tại khu vực Lao Bảo có khoảng 15 kho tạm chứa đường lậu với sức chứa từ 2-5 tấn mỗi kho.

Các đối tượng buôn lậu còn tổ chức cảnh giới nhiều lớp, theo dõi sát hoạt động của lực lượng chức năng để né tránh kiểm tra. Khi phát hiện động tĩnh, các đầu nậu lập tức dừng hoạt động hoặc thay đổi phương thức vận chuyển, khiến công tác kiểm soát ngày càng khó khăn.

Không chỉ diễn ra ở khu vực biên giới, trên các nền tảng mạng xã hội, mặt hàng đường không rõ nguồn gốc vẫn được rao bán công khai. Tại nhiều chợ đầu mối, đường nhập lậu từ Thái Lan vẫn lưu hành phổ biến, trong khi các loại đường “3 không” gồm không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ và không hạn sử dụng tiếp tục xuất hiện tràn lan trên thị trường.

Một vấn đề khác gây sức ép lên ngành đường là sự gia tăng nhập khẩu đường lỏng sirô ngô HFCS. Theo dữ liệu của cơ quan hải quan, trong tháng 4/2026, Việt Nam nhập khẩu khoảng 21.432 tấn HFCS. Phần lớn lượng nhập khẩu này thuộc về các doanh nghiệp sản xuất nước giải khát – vốn từng là khách hàng tiêu thụ lớn của đường tinh luyện trong nước.

Theo nhận định của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, thị trường đường công nghiệp hiện đã bị HFCS chiếm lĩnh đáng kể, trong khi thị trường tiêu dùng dân dụng tiếp tục bị áp đảo bởi đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc.

Dự báo trong tháng 5 và tháng 6/2026, nguồn cung đường vẫn tiếp tục dư thừa khi lượng đường từ vụ ép trong nước, đường nhập khẩu và đường nhập lậu đồng thời tồn tại trên thị trường. Hiệp hội cảnh báo nếu các cơ quan chức năng không có biện pháp mạnh tay hơn đối với đường nhập lậu và hành vi trốn thuế thông qua mua bán không hóa đơn, ngành mía đường trong nước sẽ tiếp tục đối mặt nguy cơ suy giảm nghiêm trọng đầu ra.