Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump miễn trừ Đạo luật Jones cho một số hoạt động vận chuyển có thể tạo cảm giác như một biện pháp đủ mạnh để kéo giảm giá xăng trong nước. Tuy nhiên, diễn biến trên thị trường năng lượng cho thấy tác động thực tế của động thái này thường hạn chế hơn nhiều so với kỳ vọng. Với nhà đầu tư theo dõi giá xăng, dầu thô và nhóm hàng hóa năng lượng, điều quan trọng là hiểu rõ miễn trừ này liên quan đến khâu vận chuyển nào, chi phí nào có thể giảm và đâu là những yếu tố vẫn đang chi phối mặt bằng giá.
Trên thực tế, giá xăng tại Mỹ không chỉ phụ thuộc vào chi phí vận tải nội địa. Nó còn chịu ảnh hưởng bởi giá dầu thô đầu vào, công suất lọc dầu, mức tồn kho, chi phí phối trộn, nhu cầu tiêu thụ theo mùa và các biến số vĩ mô như tỷ giá hay kỳ vọng lãi suất. Vì vậy, ngay cả khi một phần chi phí vận chuyển được gỡ bỏ, tác động lên giá bán lẻ xăng thường không đủ lớn để thay đổi đáng kể xu hướng chung.
Miễn trừ Đạo luật Jones là gì và vì sao được nhắc đến trong câu chuyện giá xăng?
Đạo luật Jones là quy định lâu năm của Mỹ, theo đó việc vận chuyển hàng hóa giữa các cảng nội địa Mỹ phải được thực hiện bằng tàu thuyền do Mỹ sở hữu, đóng tại Mỹ và do thủy thủ đoàn Mỹ vận hành. Quy định này làm giảm cạnh tranh trong mảng vận tải ven biển, khiến chi phí vận chuyển giữa các khu vực có thể cao hơn so với khi sử dụng tàu quốc tế.
Khi chính quyền Trump miễn trừ đạo luật này trong một số trường hợp, mục tiêu được nhắc tới là tăng tính linh hoạt cho logistics nội địa, nhất là khi muốn điều chuyển nhanh các sản phẩm năng lượng từ nơi dư cung sang nơi thiếu cung. Tuy nhiên, từ góc độ giá xăng, đây chỉ là một mảnh ghép trong chuỗi cung ứng, không phải yếu tố quyết định toàn bộ giá thành.
Ảnh hưởng chủ yếu nằm ở vận chuyển, không phải ở nguồn cung dầu thô
Điểm mấu chốt là miễn trừ Đạo luật Jones chỉ tác động đến chi phí và tốc độ vận chuyển trong nội địa Mỹ. Trong khi đó, giá xăng được hình thành từ cả một chuỗi giá trị dài: dầu thô được khai thác, đưa vào nhà máy lọc dầu, chế biến thành xăng, sau đó phân phối tới thị trường tiêu thụ.
Nếu chi phí vận chuyển giảm, mức tiết kiệm đó chỉ ảnh hưởng đến một phần nhỏ trong tổng giá bán. Trong trường hợp thị trường đang chịu áp lực từ dầu thô tăng giá, biên lợi nhuận lọc dầu thay đổi hoặc nhu cầu tiêu dùng cao hơn bình thường, tác động từ miễn trừ vận tải gần như bị “lấn át” bởi các yếu tố lớn hơn.
Vì sao biện pháp này khó kéo giảm giá xăng trên diện rộng?
Có ba lý do chính khiến miễn trừ Đạo luật Jones khó tạo ra hiệu ứng giảm giá xăng rõ rệt.
Thứ nhất, lượng xăng lưu thông bằng đường biển nội địa chỉ là một phần trong tổng hệ thống phân phối nhiên liệu của Mỹ. Phần lớn giá xăng bán lẻ phản ánh biến động của thị trường dầu thô toàn cầu, đặc biệt là giá dầu Brent và chênh lệch giữa dầu thô và sản phẩm tinh chế.
Thứ hai, chi phí vận chuyển không phải là thành phần lớn nhất trong giá xăng. Ngay cả khi chi phí này giảm, mức giảm đến tay người tiêu dùng thường không lớn. Nói cách khác, miễn trừ có thể giúp tối ưu logistics, nhưng không đủ để đảo chiều xu hướng giá nếu thị trường đầu vào vẫn căng thẳng.
Thứ ba, thị trường năng lượng phản ứng theo kỳ vọng tổng thể. Nhà đầu tư và doanh nghiệp thường nhìn vào tồn kho, công suất nhà máy lọc dầu, nhu cầu mùa lái xe, thời tiết, rủi ro địa chính trị và chính sách tiền tệ. Một thay đổi đơn lẻ ở khâu vận tải nội địa hiếm khi đủ mạnh để tạo ra cú sốc cung cầu có ý nghĩa.
Bối cảnh thị trường còn chịu tác động từ nhiều biến số lớn hơn
Trong lĩnh vực hàng hóa năng lượng, bất kỳ thay đổi chính sách nào cũng phải đặt trong bối cảnh rộng hơn của cung cầu toàn cầu. Mỹ là một trong những thị trường tiêu thụ và sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới, nhưng giá xăng trong nước vẫn chịu ảnh hưởng từ thị trường dầu quốc tế, hoạt động tinh chế và thương mại sản phẩm dầu.
Nếu tồn kho xăng thấp, công suất lọc dầu gặp gián đoạn hoặc nhu cầu tăng mạnh vào các giai đoạn cao điểm, giá vẫn có thể neo ở mức cao dù chi phí vận chuyển được cải thiện. Ngược lại, khi nguồn cung ổn định, nhu cầu yếu đi và biên lọc dầu thu hẹp, giá xăng có thể hạ nhiệt mà không cần tới các biện pháp can thiệp mạnh về vận tải.
Tác động đối với thị trường hàng hóa và tâm lý nhà đầu tư
Đối với thị trường hàng hóa, miễn trừ Đạo luật Jones chủ yếu được nhìn nhận như một tín hiệu chính sách hỗ trợ lưu thông nhiên liệu, thay vì một cú hích cơ bản đối với giá. Nhà đầu tư thường sẽ quan sát phản ứng của các chuỗi cung ứng, chênh lệch giá giữa các khu vực và mức độ linh hoạt trong phân phối sản phẩm dầu.
Tâm lý thị trường có thể tạm thời kỳ vọng vào khả năng giảm áp lực giá cục bộ, nhưng kỳ vọng này dễ suy yếu nếu dữ liệu thực tế không cho thấy tác động rõ ràng lên giá bán lẻ. Vì vậy, biến động trên thị trường năng lượng vẫn phụ thuộc nhiều hơn vào dữ liệu tồn kho dầu thô, sản lượng khai thác, công suất lọc dầu và diễn biến nhu cầu tiêu thụ.
Để theo dõi bối cảnh rộng hơn của thị trường, bạn có thể xem thêm thông tin cập nhật từ Edu Trade và các bản tin về tồn kho dầu thô và xăng dầu của Mỹ giảm.
Tham khảo thêm phân tích gốc về lý do miễn trừ Đạo luật Jones khó làm hạ giá xăng trên OilPrice.
Những yếu tố cần tiếp tục theo dõi
Trong thời gian tới, nhà đầu tư nên theo dõi một số nhóm dữ liệu quan trọng gồm mức tồn kho dầu thô và xăng tại Mỹ, hoạt động vận hành của các nhà máy lọc dầu, chi phí vận tải nội địa, cũng như các tín hiệu từ thị trường dầu quốc tế. Ngoài ra, thời tiết, mùa tiêu thụ nhiên liệu, chính sách thương mại và diễn biến kinh tế vĩ mô cũng có thể ảnh hưởng đến giá hàng hóa năng lượng.
Tóm lại, miễn trừ Đạo luật Jones của Trump có thể giúp giảm một phần chi phí logistics trong nội địa Mỹ, nhưng khó trở thành yếu tố đủ mạnh để kéo giảm giá xăng đáng kể. Trên thị trường năng lượng, giá cả vẫn được dẫn dắt chủ yếu bởi cung cầu thực chất, tồn kho và biến động của dầu thô toàn cầu. Với đặc thù đó, bất kỳ đánh giá nào về xu hướng giá cũng cần dựa trên nhiều dữ liệu hơn là chỉ một thay đổi chính sách đơn lẻ.
Nhà đầu tư và doanh nghiệp thường nhìn vào tồn kho, công suất nhà máy lọc dầu, nhu cầu mùa lái xe, thời tiết, rủi ro địa chính trị và chính sách tiền tệ.