Giao dịch giao ngay và tương lai khác nhau như thế nào?

Khi mới tìm hiểu về đầu tư, nhiều người cho rằng giao dịch giao ngay và giao dịch tương lai chỉ khác nhau ở thời điểm mua bán. Trên thực tế, hai hình thức này còn khác biệt về quyền sở hữu tài sản, cách sử dụng vốn, khả năng giao dịch khi giá tăng hoặc giảm và mức độ rủi ro. Vậy giao ngay và tương lai khác nhau như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua những tình huống gần gũi trong mua bán và quản lý giá hàng hóa.

Sự khác nhau giữa giao dịch giao ngay và giao dịch tương lai

Trước khi so sánh hai hình thức giao dịch, cần hiểu mỗi hình thức vận hành như thế nào và người tham gia đang mua bán điều gì.

Giao dịch giao ngay là gì?

Giao dịch giao ngay là hình thức mua bán tài sản theo mức giá hiện tại trên thị trường. Việc thanh toán và giao nhận tài sản có thể diễn ra ngay hoặc trong một khoảng thời gian ngắn, tùy theo quy định của từng thị trường. Tài sản giao dịch giao ngay có thể là hàng hóa, cổ phiếu, ngoại tệ hoặc các loại tài sản khác. Mức giá được hình thành dựa trên cung cầu tại thời điểm mua bán.

Ví dụ, một doanh nghiệp cần mua cà phê để phục vụ hoạt động sản xuất. Doanh nghiệp sẽ thỏa thuận mua cà phê theo mức giá hiện tại và nhận hàng theo thời gian đã thống nhất với bên bán. Trong tình huống này, mục tiêu chính là sở hữu hoặc sử dụng hàng hóa.

Thị trường giao ngay còn được gọi là thị trường tiền mặt hoặc thị trường vật chất vì giao dịch gắn với tài sản hiện tại.

Giao dịch tương lai là gì?

Giao dịch tương lai là việc mua bán các hợp đồng có kỳ hạn, trong đó giá trị hợp đồng gắn với một tài sản cơ sở như cà phê, bạc, đồng, ngô hoặc dầu thô. Khi mở vị thế, nhà đầu tư không trực tiếp sở hữu tài sản cơ sở ngay lập tức. Thay vào đó, nhà đầu tư nắm giữ một hợp đồng và giá trị vị thế thay đổi theo diễn biến của thị trường.

Ví dụ, một nhà đầu tư dự đoán giá cà phê sẽ tăng. Người này có thể mở vị thế mua hợp đồng tương lai cà phê. Nếu giá tăng theo dự đoán, vị thế có thể phát sinh lợi nhuận. Nếu giá giảm, vị thế có thể ghi nhận thua lỗ.

Hợp đồng tương lai được sử dụng cho các mục tiêu như đầu cơ theo biến động giá hoặc phòng ngừa rủi ro giá trong hoạt động kinh doanh.

Giao ngay và tương lai khác nhau như thế nào?

Khi đã nắm được bản chất của từng hình thức, những tiêu chí dưới đây sẽ giúp người mới dễ hình dung hơn.

Tóm lại, giao ngay tập trung vào việc mua bán tài sản hiện tại, còn tương lai tập trung vào việc giao dịch hợp đồng dựa trên biến động giá trong một khoảng thời gian xác định.

Với hợp đồng tương lai, nhà đầu tư có thể đóng vị thế trước ngày đáo hạn theo quy định của từng sản phẩm. Do đó, việc giao dịch hợp đồng không đồng nghĩa với việc phải chờ đến ngày đáo hạn mới có thể kết thúc vị thế.

Trước khi giao dịch Dầu thô WTI, nhà đầu tư nên xác định mức vốn phù hợp, xem ngay bài viết đầu tư hàng hóa phái sinh cần bao nhiêu tiền để chuẩn bị kế hoạch đầu tư rõ ràng hơn.

Mối quan hệ giữa giao ngay và tương lai

Dù cách thức giao dịch khác nhau, hai thị trường vẫn có mối liên hệ thông qua cùng một tài sản cơ sở.

Vì sao giá giao ngay và giá tương lai thường biến động cùng chiều?

Giá tương lai thường chịu ảnh hưởng từ giá hiện tại của tài sản cơ sở. Ngoài ra, giá còn phản ánh chi phí lưu trữ, chi phí tài chính, thời gian còn lại đến ngày đáo hạn, cung cầu và kỳ vọng của thị trường.

Ví dụ, nếu nguồn cung cà phê suy giảm khiến giá giao ngay tăng, thị trường có thể dự đoán giá cà phê trong những tháng tới cũng chịu áp lực tăng. Khi đó, giá các hợp đồng tương lai cà phê có thể điều chỉnh theo kỳ vọng này.

Mô hình chi phí lưu giữ cho thấy giá hợp đồng tương lai có mối quan hệ dài hạn với giá hiện tại của tài sản cơ sở. Tuy nhiên, mức độ phản ứng của mỗi thị trường có thể khác nhau tùy vào thanh khoản, chi phí giao dịch và thông tin mới xuất hiện.  Trong một số thời điểm, thị trường tương lai có thể phản ứng trước khi nhà đầu tư nhanh chóng giao dịch theo thông tin mới. Ở thời điểm khác, giá giao ngay có thể thay đổi trước rồi tạo ảnh hưởng đến giá hợp đồng tương lai.

Giá giao ngay và giá tương lai có bằng nhau không?

Giá giao ngay và giá tương lai có thể chênh lệch trong ngắn hạn. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Chi phí lưu kho và bảo quản hàng hóa.
• Chi phí vận chuyển.
• Chi phí tài chính.
• Thời gian còn lại đến ngày đáo hạn.
• Cung cầu thực tế.
• Kỳ vọng của nhà đầu tư.
• Mức độ thanh khoản của hợp đồng.

Khi hợp đồng tương lai tiến gần đến ngày đáo hạn, giá hợp đồng thường có xu hướng hội tụ với giá giao ngay của tài sản cơ sở. Tuy nhiên, tốc độ và mức độ hội tụ còn phụ thuộc vào đặc điểm của từng sản phẩm.

Contango và backwardation là gì?

• Contango xảy ra khi giá hợp đồng tương lai cao hơn giá giao ngay.
• Backwardation xảy ra khi giá hợp đồng tương lai thấp hơn giá giao ngay.

Hai trạng thái này phản ánh sự khác biệt giữa giá hiện tại, chi phí nắm giữ tài sản và kỳ vọng của thị trường. Contango hoặc backwardation có thể thay đổi khi cung cầu, chi phí lưu trữ hoặc triển vọng thị trường biến động.

Người mới không nên mặc định một trạng thái sẽ mang lại lợi thế cho mọi vị thế. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào giá mở vị thế, thời gian nắm giữ, phí giao dịch và hướng mua hoặc bán.

Giao dịch giao ngay và tương lai phù hợp với mục tiêu nào?

Sự khác biệt giữa hai thị trường không nhằm xác định hình thức nào phù hợp với tất cả mọi người. Mỗi hình thức gắn với một mục tiêu, cách sử dụng vốn và mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau.

Giao dịch giao ngay phù hợp khi

• Muốn sở hữu hoặc sử dụng tài sản.
• Có nhu cầu mua hàng hóa thực tế.
• Muốn giao dịch theo mức giá hiện tại.
• Không muốn sử dụng đòn bẩy.
• Chưa hiểu rõ về ký quỹ và ngày đáo hạn.

Ví dụ, một doanh nghiệp cần mua cà phê, cao su hoặc kim loại để phục vụ sản xuất có thể quan tâm đến giao dịch giao ngay vì mục tiêu gắn với việc nhận và sử dụng hàng hóa.

Giao dịch tương lai phù hợp khi

• Muốn giao dịch theo biến động giá.
• Muốn mở vị thế mua hoặc bán tùy theo nhận định.
• Có nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá.
• Hiểu về ký quỹ, đòn bẩy và ngày đáo hạn.
• Có kế hoạch quản lý vốn cụ thể.

Với doanh nghiệp, hợp đồng tương lai có thể hỗ trợ giảm tác động từ biến động giá nguyên liệu. Với nhà đầu tư cá nhân, công cụ này cho phép tiếp cận biến động giá mà không cần sở hữu hàng hóa vật chất.

Dù vậy, cơ chế ký quỹ cũng khiến giá trị vị thế thay đổi nhanh hơn khi thị trường biến động. Người mới nên tìm hiểu về quản lý vốn và kiểm soát rủi ro trước khi tham gia.

Những hiểu lầm thường gặp về giao ngay và tương lai

Mỗi hình thức giao dịch có cơ chế vận hành và rủi ro riêng. Vì vậy, người mới dễ hình thành một số cách hiểu chưa đầy đủ về vốn, lợi nhuận và mức độ an toàn.

Vốn nhỏ hơn có đồng nghĩa với giao dịch tương lai an toàn hơn?

Hợp đồng tương lai sử dụng cơ chế ký quỹ nên nhà đầu tư không cần chuẩn bị toàn bộ giá trị danh nghĩa của hợp đồng ngay từ đầu. Tuy nhiên, số vốn ban đầu thấp hơn không đồng nghĩa với rủi ro thấp hơn.

Khi giá biến động theo hướng bất lợi, khoản lỗ có thể tăng nhanh so với số tiền ký quỹ. Tài khoản cũng có thể phát sinh yêu cầu bổ sung ký quỹ theo quy định của sản phẩm.

Giá tương lai tăng thì có phải sẽ kiếm lời?

Giá tăng có thể tạo lợi thế cho vị thế mua. Nếu đang giữ vị thế bán, nhà đầu tư có thể chịu thua lỗ khi giá đi lên.

Kết quả giao dịch còn phụ thuộc vào:

• Giá mở vị thế.
• Giá đóng vị thế.
• Khối lượng giao dịch.
• Mức ký quỹ.
• Phí giao dịch.
• Thời điểm tham gia thị trường.

Do đó, việc nhận định đúng hướng giá chưa thể hiện đầy đủ kết quả của một giao dịch.

Giao ngay không có rủi ro?

Giao dịch giao ngay thường dễ hình dung hơn vì gắn với việc mua bán tài sản hiện tại. Dù vậy, giá tài sản vẫn có thể giảm sau thời điểm mua. Nhà đầu tư cũng có thể gặp rủi ro thanh khoản, chênh lệch giữa giá mua và giá bán hoặc mua vào khi thị trường đang biến động mạnh.

Điểm khác biệt là giao ngay thường không chịu cơ chế ký quỹ giống giao dịch tương lai. Tuy nhiên, mọi quyết định đầu tư vẫn cần được cân nhắc dựa trên mục tiêu, nguồn vốn và khả năng chịu rủi ro.

Kết luận

Giao ngay và tương lai khác nhau về bản chất tài sản được giao dịch, thời điểm thanh toán, quyền sở hữu, cách sử dụng vốn và mức độ rủi ro. Giao dịch giao ngay phù hợp với mục tiêu mua bán hoặc sở hữu tài sản hiện tại. Trong khi đó, giao dịch tương lai phù hợp với hoạt động đầu cơ theo biến động giá hoặc phòng ngừa rủi ro giá, nhưng yêu cầu người tham gia hiểu rõ về ký quỹ, đòn bẩy và ngày đáo hạn.

Hãy theo dõi Edu Trade để cập nhật các bài viết tiếp theo để bổ sung kiến thức trước khi đưa ra quyết định giao dịch.

Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm một số bài viết liên quan:

• Hợp đồng LME là gì? Đặc điểm, định giá và cách giao dịch
• Hợp đồng Spread trong giao dịch hàng hóa là gì?
• Đòn bẩy trong giao dịch hàng hóa là gì? Hướng dẫn quản trị rủi ro cho F0