I. Giới Thiệu

1. Nguồn gốc và vị thế trong hệ thống lương thực toàn cầu

Ngô (bắp), tên khoa học Zea mays L. ssp. mays, thuộc họ Lúa (Poaceae), có nguồn gốc từ Trung Mỹ và đã được con người thuần hóa hàng nghìn năm trước, trở thành một trong các cây ngũ cốc chủ lực trên thế giới. Ngô hiện là loại cây lương thực có sản lượng lớn nhất trong nhóm ngũ cốc, với sản lượng toàn cầu năm 2024 khoảng 1,20 – 1,22 tỷ tấn và dự báo vượt 1,26 tỷ tấn trong vụ 2025/26, cao hơn sản lượng của lúa mì và lúa gạo riêng lẻ và chiếm phần lớn trong tổng sản lượng ngũ cốc toàn cầu.

Ngô được trồng ở hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ, với các vùng sản xuất lớn nhất ở Bắc và Nam Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu. Hoa Kỳ hiện là quốc gia sản xuất ngô lớn nhất thế giới, đạt sản lượng khoảng 380 – 402 triệu tấn/ngô hàng năm, tương đương khoảng 30 – 32 % tổng sản lượng toàn cầu, tiếp theo là Trung Quốc, Brazil, Argentina và các nước EU như Pháp.

Công nghệ sinh học đã định hình sản xuất ngô ở nhiều nơi, đặc biệt tại Hoa Kỳ, nơi các giống ngô biến đổi gen (GMO) chiếm tỷ lệ rất cao trong diện tích canh tác — khoảng 80–90 % diện tích ngô trồng ở Mỹ sử dụng giống biến đổi gen đa tính trạng vào năm 2024.

Ngô có vai trò kinh tế và an ninh lương thực rất lớn: ngoài là lương thực trực tiếp, phần lớn sản lượng ngô được dùng để làm thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu sản xuất ethanol sinh học và các sản phẩm công nghiệp, góp phần quan trọng vào hệ thống cung ứng thực phẩm và thức ăn gia súc toàn cầu

2. Vai trò và công dụng

Vai trò trong chuỗi lương thực – năng lượng
Vai trò:
Ngô là cây trồng có vai trò đặc biệt quan trọng trong nông nghiệp, công nghiệp và chuỗi lương thực – năng lượng toàn cầu. Trên thế giới, khoảng 60 – 65% sản lượng ngô được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, tạo nền tảng cho sản xuất thịt, trứng và sữa; một phần nhỏ được dùng trực tiếp làm lương thực cho con người; và khoảng 15–20% được sử dụng trong công nghiệp, bao gồm chế biến thực phẩm, hóa chất và đặc biệt là sản xuất nhiên liệu sinh học (ethanol). Nhờ khả năng ứng dụng linh hoạt với hàng trăm sản phẩm khác nhau, ngô không chỉ là cây lương thực thiết yếu mà còn là nguồn nguyên liệu chiến lược, gắn kết chặt chẽ giữa an ninh lương thực, năng lượng tái tạo và phát triển kinh tế.

Công dụng:

• Lương thực cho người: Ngô và sản phẩm từ ngô là thực phẩm chủ yếu tại nhiều nước châu Phi, Mỹ Latinh và châu Á, cung cấp khoảng 21% năng lượng thực phẩm cho con người toàn cầu, đặc biệt quan trọng với dân cư nông thôn.
• Thức ăn chăn nuôi: Ngô là nguyên liệu chính trong khẩu phần gia súc, gia cầm và thủy sản; khoảng 60–61% sản lượng ngô toàn cầu được dùng cho mục đích này, làm nền tảng cho sản xuất thịt, trứng và sữa.
• Nguyên liệu công nghiệp: Ngô được sử dụng rộng rãi để sản xuất tinh bột, đường glucose, dầu ngô, bánh kẹo, rượu cồn và các sản phẩm hóa chất, phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm và công nghiệp chế biến.
• Nhiên liệu sinh học (ethanol): Ngô là nguyên liệu chủ lực cho sản xuất ethanol; tại Hoa Kỳ, khoảng 40% sản lượng ngô nội địa được dùng cho ethanol, thể hiện vai trò chiến lược trong an ninh năng lượng.
• Hàng hóa xuất khẩu: Ngô là một trong những mặt hàng nông sản có khối lượng giao dịch quốc tế lớn nhất, mang lại nguồn thu ngoại tệ quan trọng và có tính cạnh tranh cao trên thị trường toàn cầu.
• Thực phẩm tươi: Bắp ngô non được sử dụng như thực phẩm tươi giàu vitamin và khoáng chất, phổ biến tại nhiều khu vực.
• Vai trò chiến lược: Với tính ứng dụng đa dạng và giá trị kinh tế cao, ngô là nguồn nguyên liệu chiến lược, gắn kết chặt chẽ giữa an ninh lương thực, năng lượng và phát triển kinh tế toàn cầu.

II. Tình hình sản xuất, xuất – nhập khẩu ngô trên thế giới và Việt Nam

1. Sản xuất và trữ lượng

Mỹ, Brazil và Argentina là ba quốc gia xuất khẩu ngô hàng đầu thế giới, giữ vai trò then chốt trong việc định hình cung – cầu và giá ngô toàn cầu. Giai đoạn 2024–2025, ba nước này cùng với Ukraine chiếm khoảng 82% tổng khối lượng xuất khẩu ngô toàn cầu, trong đó Hoa Kỳ và Brazil mỗi nước chiếm khoảng 26–27%, còn Argentina khoảng 12%. Do nguồn cung tập trung cao, mùa vụ, thời tiết và chính sách nông nghiệp tại ba quốc gia này có ảnh hưởng trực tiếp đến biến động giá ngô quốc tế. Bên cạnh đó, tồn kho ngô cuối kỳ toàn cầu ước đạt khoảng 287–290 triệu tấn, đóng vai trò “vùng đệm” cho thị trường, nhưng vẫn nhạy cảm trước những biến động sản lượng hay xuất khẩu từ Mỹ, Brazil và Argentina.

2. Xuất khẩu

Xuất khẩu ngô trên thế giới hiện nay tập trung mạnh ở một số quốc gia hàng đầu, trong đó Hoa Kỳ, Brazil, Argentina, Ukraine và Liên minh châu Âu dẫn đầu nguồn cung. Theo số liệu thống kê năm 2024, Hoa Kỳ đứng đầu với khoảng 31,5% giá trị xuất khẩu ngô toàn cầu, tiếp theo là Brazil khoảng 18% và Argentina khoảng 14,4%, còn Ukraine chiếm khoảng 11–12%, trong khi EU và một số nước khác như Pháp, Romania và Nam Phi đóng góp các phần nhỏ hơn nhưng vẫn trong nhóm các nước xuất khẩu lớn.

Nhóm top 10 nước xuất khẩu ngô chiếm hơn 90% tổng thương mại ngô quốc tế, cho thấy thị trường ngô có sự tập trung cao vào vài nguồn cung chủ chốt.

3. Nhập khẩu

Trên thị trường ngô toàn cầu, một số quốc gia nhập khẩu ngô lớn bao gồm Mexico, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam và Ai Cập, phản ánh nhu cầu cao để phục vụ thức ăn chăn nuôi, sản xuất thực phẩm và tiêu dùng nội địa. Theo giá trị nhập khẩu năm 2024, Mexico dẫn đầu với khoảng 11,1% tổng giá trị nhập khẩu ngô toàn cầu, tiếp theo là Nhật Bản (~7,7%), Trung Quốc (~7,4%), Hàn Quốc (~5,6%), Việt Nam (4,9%), Ai Cập (3,5 %)..

Tại Việt Nam, ngô vẫn là mặt hàng nông sản nhập khẩu chiến lược do nhu cầu lớn của ngành chăn nuôi trong nước. Theo số liệu thương mại 6–8 tháng đầu năm 2025, Việt Nam nhập khẩu hơn 4,4 – 4,7 triệu tấn ngô, trị giá trên 1,15 – 1,73 tỷ USD, phần lớn để phục vụ ngành chăn nuôi và sản xuất thức ăn gia súc. Trong đó, Argentina tiếp tục là nguồn cung lớn nhất, chiếm khoảng 50–55% tổng lượng nhập khẩu ngô của Việt Nam, với gần 2,3–3,72 triệu tấn trong 6–8 tháng đầu năm 2025 và kim ngạch hơn 611 – 947 triệu USD. Brazil đứng thứ hai, chiếm khoảng 22–22,6% tổng lượng nhập khẩu, với hơn 1 – 1,48 triệu tấn và khoảng 250 – 368 triệu USD. Các thị trường khác như Lào, Thái Lan và Ấn Độ chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng lượng nhập khẩu ngô của Việt Nam trong năm 2025.

III. Các nhân tố ảnh hưởng đến giá Ngô

1. Cung – cầu toàn cầu: Nhu cầu chính là thước đo quan trọng nhất ảnh hưởng đến giá ngô. Nếu có nguồn cung dư thừa nhưng nhu cầu tiêu thụ thấp, giá ngô giảm; ngược lại, khi nhu cầu tiêu thụ cao mà nguồn cung bị hạn chế, giá ngô sẽ tăng.

Niên vụ 2025–26 sản lượng ngô toàn cầu ~1,297 tỷ tấn.

2. Thị trường Ethanol: Nhu cầu và các chính sách năng lượng sinh học cũng tác động mạnh đến giá: tăng trưởng nhu cầu ethanol ở các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ làm tăng nhu cầu ngô, từ đó hỗ trợ giá, trong khi bất ổn ở thị trường nhiên liệu có thể ngược lại.

3. Giá dầu thô: Giá dầu tăng làm ethanol hấp dẫn hơn → nhu cầu ngô tăng; giá dầu giảm → tác động ngược lại. Mức dao động năm 2025: ~ 60 – 80 USD/thù

4. Tác động của thị trường Trung Quốc: Trung Quốc là một trong những thị trường tiêu thụ và nhập khẩu ethanol lớn, ảnh hưởng đáng kể đến nhu cầu ngô toàn cầu.

5. Thời tiết và biến đổi khí hậu: Hạn hán, mưa quá mức hoặc La Niña/El Niño (La Niña/ El Niño hiện tượng nước biển ở vùng xích đạo Thái Bình Dương lạnh/ấm hơn bình thường.)
Tác động đến lượng mưa làm ảnh hưởng trực tiếp năng suất, làm giá ngô biến động.

6. Biến động tỷ giá USD: Giá USD thường có mối tương quan ngược chiều với giá ngô: Khi USD tăng làm ngô đắt với người mua ngoại tệ, dẫn đến giảm nhu cầu nhập khẩu, giá ngô có thể giảm và ngược lại.

7. Cạnh tranh với cây trồng thay thế: Đậu tương cạnh tranh diện tích và mục đích sử dụng, ảnh hưởng nguồn cung ngô và giá cả.

8. Chi phí logistics và chuỗi cung ứng: Vận tải, lưu kho, thuế xuất nhập khẩu, chất lượng sản xuất tại các vùng ảnh hưởng giá ngô.

IV. Tiêu chuẩn giao dịch ngô trên CBOT (CME Group)

Ngô giao dịch trên Chicago Board of Trade (CBOT) phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng sau:

• Loại 1: Trọng lượng thử nghiệm tối thiểu 56 pound; độ ẩm tối đa 14%; tỷ lệ hạt vỡ và hạt ngoại lai tối đa 2.00%; số hạt hư tối đa 3.00%; hạt hư do nhiệt 0.10%.
• Loại 2: Trọng lượng thử nghiệm tối thiểu 54 pound; độ ẩm tối đa 15.50%; tỷ lệ hạt vỡ và hạt ngoại lai tối đa 3.00%; số hạt hư tối đa 5.00%; hạt hư do nhiệt 0.20%.
• Loại 3: Trọng lượng thử nghiệm tối thiểu 52 pound; độ ẩm tối đa 17.50%; tỷ lệ hạt vỡ và hạt ngoại lai tối đa 4.00%; số hạt hư tối đa 7.00%; hạt hư do nhiệt 0.50%.